پیوندهای میان محرومیت اجتماعی و ساختار خانواده: تحلیلی مبتنی بر پیشینه ها و نظریه های اجتماعی

محرومیت اجتماعی به عنوان پدیده ای چندبعدی، زمینه ساز اختلال در ساختار و کارکرد خانواده بوده و پیامدهای گسترده ای بر نقش های جنسیتی، جامعه پذیری فرزندان و پویایی های درون خانواده ای برجای گذاشته بود. این پژوهش با هدف تبیین ابعاد اثرگذاری محرومیت اجتماعی بر خانواده و شناسایی سازوکارهای میان نسلی آن انجام شد. مطالعه حاضر با طرح پژوهش مروری–تحلیلی و رویکرد توصیفی–تحلیلی اجرا شده و جامعه مطالعاتی آن شامل پژوهش های داخلی و خارجی معتبر مرتبط با محرومیت اجتماعی و خانواده بود که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها با استفاده از برگه استخراج داده و فرم کدگذاری محتوایی (طراحی شده بر اساس چارچوب نظری تاونسند، لویتاس، بوردیو و نارایان) گردآوری شده و از طریق تحلیل محتوای کیفی شدند. نتایج نشان داد که محرومیت اجتماعی علاوه بر محدودیت های اقتصادی، با نابرابری فرهنگی، فضایی، جنسیتی و ضعف دسترسی به آموزش و سلامت پیوند داشت و این محدودیت ها پیامدهایی همچون فرسایش روابط خانوادگی، آسیب های روانی والدین، کاهش سرمایه فرهنگی، تضعیف فرصت های برابر و بروز رفتارهای پرخطر در میان نوجوانان ایجاد کرده بود. همچنین مرور مطالعات نشان داد که محرومیت اجتماعی از طریق نقش های جنسیتی نابرابر، نگرش های سنتی و کمبود سرمایه اجتماعی، در بازتولید نابرابری و انتقال آن به نسل های بعد نقش اساسی داشت. در مجموع، این مقاله نتیجه گرفت که خانواده نخستین کانون تجربه و انتقال محرومیت بوده و کاهش آن مستلزم توجه هم زمان به ابعاد اقتصادی، فرهنگی، جنسیتی و فضایی و نیز توانمندسازی خانوارها در سیاست گذاری های اجتماعی است.

کلیدواژه ها:

محرومیت اجتماعی ، خانواده ، نابرابری جنسیتی ، سرمایه اجتماعی ، طرد اجتماعی ، بازتولید نابرابری