بررسی واج شناختی گویش کرمانی ساردویی و تمایز تاریخی واج های /ɣ/ و /q / در آن از طریق طیف نگاره

با هدف تقویت و مستندسازی گویش های فارسی و استفاده از طیف نگاره ها در تایید یافته ها، پژوهش حاضر برای اولین بار به­ بررسی واج شناختی گویش ساردویی در واج­شناسی زایشی، طبق الگوی برکوئست، و مطالعه طیف نگاری همخوان­های /ɣ/ و /q/ (غ و ق) جهت نمایش تمایز تاریخی آنها پرداخته است. ساردویی گویشی فارسی و در معرض خطر است که در منطقه ساردوئیه کرمان گویشور دارد. داده های زبانی در پیکره شفاهی از روش میدانی مصاحبه و ضبط گفتار آزاد گویشوران ۸۰- ۲۸ ساله گردآوری شد. یافته­ های بررسی صوت­ شناختی در تمایز بین /ɣ/ و /q/  نشان می دهد که این گویش ۳۲ واج (۲۴ همخوان و ۸ واکه) دارد. در واکه های مرکب آن احتمال توالی واکه و همخوان /ow/ و  /ew/ نیز در اثر روند تغییرات تاریخی زبان ها وجود دارد. پیدایش واکه /ou/ در این گویش به ­عنوان تغییری جدید دیده می شود. کشش واکه ای در این گویش بر خلاف برخی از گویش های کرمانی تمایز دهنده نیست. همخوان­های /ɣ/ و /q/ در ساردویی، برخلاف فارسی امروزی، تمایز واجی خود را حفظ کرده اند. به ­عنوان نوآوری و ایجاد تجسم عینی جهت کمک به درک بهتر مفاهیم زبانی، و تایید یافته های پژوهش، این تمایز با طیف نگاره نشان داده شده است. وجود /q/  واکدار، [ɢ]، به صورت واجگونه/گونه ی آزاد در ساردویی می تواند نشانگر پیوستن این گویش به زبان فارسی، در حذف تدریجی/q/  بی­واک بوده و بررسی روند آن می تواند در رفع ابهام موضوع /ɣ/ و /q/ در فارسی معیار موثر باشد.

کلیدواژه ها:

واج شناسی زایشی ، گویش ساردویی ، نظام واجی ، تمایز واجی ɣ/q ، طیف نگاره