بررسی تطبیقی بازنمایی تحول شکاف های اجتماعی ایران در مطبوعات

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی بازنمایی تحول شکاف های اجتماعی ایران در چهار روزنامه ی کیهان، رسالت، اعتماد و شرق طی چهار رخداد مهم سال های ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ انجام شده است. داده های تحقیق شامل مجموعه ای از متون مطبوعاتی (سرمقاله، گزارش و یادداشت تحلیلی) است که به صورت هدفمند و بر اساس پیوند مستقیم با این رخدادها گردآوری شده اند.یافته ها نشان می دهد روزنامه های کیهان و رسالت شکاف های اجتماعی را ذیل گفتمان صیانت از نظام، انسجام ملی و امنیت سیاسی بازنمایی کرده اند. در این گفتمان، واژگان «فتنه»، «اغتشاش»، «دشمن»، «نفوذ» و «جنگ ترکیبی» برجسته است و هدف اصلی، تاکید بر حفظ ثبات و جلوگیری از واگرایی اجتماعی است. در مقابل، روزنامه های اعتماد و شرق شکاف های اجتماعی را در چارچوب نارسایی ارتباط دولت و جامعه و کاهش اعتماد عمومی تبیین کرده اند. در این گفتمان، مفاهیمی چون «اعتماد اجتماعی»، «اعتراض مدنی»، «گفت وگوی ملی» و «اصلاح درون ساختاری» پررنگ است و تمرکز بر بازسازی سرمایه ی اجتماعی و ترمیم رابطه ی دولت و جامعه دارد.نتایج تطبیقی نشان می دهد در طول این دوره، محور معنایی از بازنمایی تقابلی و سیاسی (۱۳۸۸) به سوی بازنمایی اجتماعی و فرهنگی (۱۴۰۱) تغییر یافته است. هر دو جریان مطبوعاتی، در عین تفاوت در زبان و رویکرد، بر ضرورت حفظ نظم اجتماعی و جلوگیری از گسترش بحران تاکید داشته اند. این پژوهش با تکیه بر تحلیل داده های مطبوعاتی و بدون بهره گیری از چارچوب های نظری بیرونی، تصویری داده محور و عینی از روند تحول بازنمایی شکاف های اجتماعی در میدان رسانه ای ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

شکاف اجتماعی ، مطبوعات ایران ، گفتمان صیانت از نظام ، گفتمان اعتماد اجتماعی ، بازنمایی رسانه ای ، ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱