تاثیر سامانه های خاک ورزی و قطع آبیاری در مراحل مختلف رشد گندم نان بر عملکرد دانه و ویژگی های خاک در استان فارس

خاک­ورزی حفاظتی با حفظ منابع آب و خاک، برای رسیدن به کشاورزی پایدار دارای اهمیت است. این پژوهش در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی و به­صورت کرت­های خرد شده در سه تکرار در کرت­های ثابت در سال­های زراعی ۱۳۹۹-۱۳۹۶ اجرا شد. فاکتور اصلی سه روش خاک­ورزی مرسوم، کم­خاک­ورزی و بی­خاک­ورزی و فاکتور فرعی چهار تیمار قطع آبیاری در مراحل گرده افشانی، شیری شدن دانه گندم و خمیری­شدن دانه گندم سیروان و آبیاری کامل به عنوان شاهد بود. در سراسر فصل رشد و پس از برداشت، صفت­های روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، شاخص برداشت، وزن هزاردانه، عملکرد دانه و ویژگی­های خاک  شامل جرم مخصوص ظاهری، سرعت نفوذ آب، میزان کربن آلی و نیترات خاک اندازه گیری شد. نتایج  بررسی نشان داد که بین سامانه­های خاک­ورزی از نظر وزن مخصوص ظاهری و سرعت نفوذ آب به خاک اختلاف معنی­داری وجود دارد. در سامانه کم خاک ورزی کم­ترین جرم مخصوص ظاهری خاک در هر دو عمق ۱۰-۰ و ۲۰-۱۰ سانتی­متر، و بیش­ترین سرعت نفوذ آب به خاک برابر با ۱۵/۱ میلی­متر بر دقیقه دیده شد. عملکرد دانه گندم در سامانه­های کم­خاک­ورزی و بی­خاک­ورزی نسبت به خاک­ورزی مرسوم به­ترتیب ۱۴ و ۴/۲۰ درصد کم­تر بود، ولی شخم­های عمیق و حفظ­نشدن بقایای گیاهی در سطح خاک در سامانه خاک ورزی مرسوم به کاهش میزان کربن آلی خاک ۲/۶ و ۱۳ درصد، در مقایسه با سامانه­های کم­خاک­ورزی و بی­خاک­ورزی انجامید. با توجه به این­که تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک و عملکرد دانه گندم در تیمار آبیاری کامل با تیمار اعمال قطع آبیاری در مرحله خمیری­شدن دانه اختلاف معنی دار نداشت،  نتیجه­گیری شد که می­توان در شرایط محدودیت آب، بدون کاهش معنی­دار در دوره رشد و عملکرد، آبیاری را در مرحله انتهای پرشدن دانه قطع کرد.

کلیدواژه ها:

بی خاک ورزی ، تنش رطوبتی ، جرم مخصوص ظاهری ، کم خاک ورزی ، گندم ، ماده آلی