بررسی تاثیر تلفیقی کود شیمیایی نیتروژن، کود آلی کمپوست بقایای نیشکر و کود زیستی بیوفارم بر رشد، عملکرد و اسانس دانه رازیانه (Foeniculum vulgare L.)

سابقه و هدف: رازیانه گیاهی علفی و معطر از تیره چتریان با نام علمی Foeniculum vulgare است. ارتفاع بوته این گیاه حدود یک تا دو متر است. ساقه های آن قائم، استوانه ای، منشعب و سبزرنگ است. این گیاه ازجمله گیاهان دارویی شناخته شده در جهان و جزو کالای مهم صادراتی کشاورزی ایران محسوب می شود. خواص دارویی رازیانه شامل بهبود سیستم گوارشی، رفع اختلالات هورمونی به ویژه در زنان و افزایش شیردهی مادران است. باتوجه به افزایش تقاضا برای این گیاه دارویی، بهبود کمیت و کیفیت عملکرد آن از طریق بهینه سازی روش های زراعی، ازجمله تغذیه مناسب، اهمیت ویژه ای دارد. کاربرد کود شیمیایی نیتروژن در تلفیق با کودهای آلی و زیستی کمپوست نیشکر و بیوفارم می تواند سبب بهبود رشد و عملکرد رازیانه شود. از این رو، این پژوهش با هدف تعیین بهترین نوع کوددهی گیاه رازیانه در شرایط آب و هوایی خوزستان، در شهر ملاثانی در ۳۶ کیلومتری شمال اهواز و در حد فاصل رود کارون تا جاده اهواز-شوشتر طراحی و اجرا گردید. مواد و روش ها: این پژوهش در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ در مزرعه دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، به صورت کرت های خردشده در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. در کرت های اصلی، سطوح تلفیق کود نیتروژن و کمپوست بقایای نیشکر شامل A۱: شاهد (عدم کاربرد کود نیتروژن و عدم کاربرد کمپوست نیشکر)، A۲: ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص، A۳: ۵/۱۱۲۵ کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص + ۸ تن در هکتار کمپوست نیشکر، A۴: ۷۵ کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص + ۱۶ تن در هکتار کمپوست نیشکر، A۵: ۵/۳۷ کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص + ۲۴ تن در هکتار کمپوست نیشکر و A۶: ۳۲ تن در هکتار کمپوست نیشکر خالص بررسی شد. در کرت های فرعی نیز تیمار تلقیح بذر با کود زیستی بیوفارم شامل B۰: شاهد (عدم تلقیح بذر با بیوفارم) و B۱: تیمار (تلقیح بذر با بیوفارم) بررسی گردید. نتایج: نتایج نشان داد که بیشترین ارتفاع بوته در تیمار A۳ (۱۱۹.۸ سانتی متر) و تیمار B۱ (۱۰۸.۴ سانتی متر)، بیشترین تعداد شاخه در بوته در سطح تیمار A۲ به میزان (۳۸.۸) عدد، بیشترین تعداد چتر در بوته در سطح تیمار A۲ (۱۷.۷) و در تیمار B۱ به میزان (۱۵.۵) عدد، بالاترین تعداد دانه در چتر مربوط به تیمار A۳B۰ (۱۶۶.۸) دانه در چتر و بدون کاربرد کود زیستی حاصل شد. از سویی، بیشترین وزن هزاردانه در سطوح تیمارهای A۵B۰، A۲B۱ و A۳B۰ به ترتیب به میزان (۳.۵ و ۳.۴ و ۳.۴) گرم بود که با همدیگر از لحاظ آماری اختلاف معنی داری نداشتند. به طورکلی، بیشترین عملکرد دانه در تیمار A۴B۰ (۹۹۸) کیلوگرم در هکتار، بالاترین درصد اسانس در تیمار A۲ به میزان (۲.۲) درصد و بالاترین عملکرد اسانس رازیانه نیز مربوط به سطح تیمار A۲B۱، (۲۲.۱) کیلوگرم در هکتار بود. نتیجه گیری: باتوجه به نتایج این پژوهش، کاربرد تیمار ۷۵ کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص و ۱۶ تن در هکتار کمپوست نیشکر برای افزایش عملکرد دانه رازیانه و نیز کاربرد کودهای زیستی به همراه کودهای شیمیایی (۱۵۰ کیلوگرم در هکتار) سبب افزایش عملکرد اسانس دانه رازیانه گردید. در نتیجه، در صورت تایید نتایج در مطالعات بعدی می تواند به تولیدکنندگان این محصول توصیه شود.

کلیدواژه ها:

اسانس ، کود آلی ، کود شیمیایی ، کود زیستی ، وزن هزاردانه ، عملکرد دانه