ارزیابی ظرفیت اکولوژیکی - اقتصادی مراتع جهان نما استان گلستان برای توسعه زنبورداری

سابقه و هدفاستفاده بی رویه، غیراصولی و خارج از ظرفیت باعث تخریب و کاهش ظرفیت مراتع شده است. بنابراین بهره برداری های متنوع و اصولی از مرتع، سبب کاهش فشار دام بر مرتع، حفظ و احیاء پوشش گیاهی، ایجاد اشتغال و افزایش درآمد استفاده کنندگان از مراتع می شود. زنبورداری یکی از جنبه های استفاده چند منظوره از مراتع بوده که علاوه بر تولید عسل و سایر فراورده های فرعی، نقش مهمی در گرده افشانی و بقای محصولات کشاورزی، جنگلی و مرتعی و افزایش درآمد بهره برداران و بهبود وضعیت اقتصادی روستاییان دارد.مواد و روش ها  این تحقیق برای ارزیابی ظرفیت اکولوژیکی و اقتصادی زنبورداری در مراتع جهان نما استان گلستان انجام شد. بعد از جمع آوری اطلاعات پایه، طی بازدیدهای منظم در فصل رشد فهرست برداری از گونه های گیاهی و شناسایی آنها انجام گردید. سپس خانواده، نام علمی و فارسی و طول دوره گلدهی آنها با استفاده از منابع موجود تعیین شد. نوع تحقیق کاربردی و رویکرد آن کمی بود. ابزار جمع آوری داده پرسش نامه بود و با استفاده از منابع موجود و مصاحبه مستقیم با تمامی زنبورداران که ۱۵ نفر بودند، انجام شد. این پرسش نامه شامل نهاده های مصرفی، نیروی کار (نفر-روز)، میزان مصرف (کیلوگرم) و قیمت نهاده های تولید (ریال)، درآمد، هزینه تولید، مقدار و قیمت، تعداد روز ها و ماه های استفاده از مراتع مذکور و میزان رضایتمندی بهره برداران از پوشش گیاهی مراتع مذکور برای موضوع زنبورداری بود. روایی پرسشنامه با استفاده از نظرات افراد متخصص و دارای تجربه در این زمینه تایید و پایایی پرسشنامه با استفاده از روش ضریب آلفای­کرونباخ (۸۱/۰) و با استفاده از نرم افزار SPSS برآورد گردید. درنهایت برای برآورد سود حاصل از مراتع برای زنبورداری، از روش شاخص سازی براساس روش ارزش تولید نهایی (Marginal Product) و رابطه بین تعداد روزهای استفاده و رهاسازی زنبورعسل در مرتع و تولید عسل استفاده شد.نتایجبه طورکلی ۱۳۴ گونه گیاهی شهدزا، گرد ه زا و شهدزا و گرد ه زا از ۸۰ جنس و ۳۱ تیره گیاهی در منطقه شناسایی شدند. تیره های Asteraceae (۲۹ گونه)، Lamiaceae (۲۳ گونه) و Fabaceae (۱۹ گونه) دارای بیشترین درصد فراوانی هستند. از لحاظ کلاس جذابیت، به ترتیب ۲۸، ۳۹، ۴۳، ۲۱ و ۳ گونه در کلاس های جذابیت ۱ تا ۵ قرار گرفتند. بیش از ۶۴ درصد گونه های شناسایی شده مولد شهد و گرده هستند. با توجه به بازدیدهای منظم صحرایی، تاریخ و طول دوره گلدهی گیاهان از اردیبهشت تا شهریورماه متغیر بود. بیشتر گونه های گیاهی منطقه (۵۲ گونه)، دارای گلدهی از خرداد تا مردادماه و ۲۰ گونه دارای گلدهی از تیر تا مردادماه بودند. بنابراین ماه های خرداد تا مردادماه، زمان مناسبی برای استقرار کندوهای زنبورعسل در این مراتع می باشد. نتایج نشان داد با توجه به اینکه مدت زمان گلدهی بیشتر گیاهان شهدزا و گرد ه زا در مراتع مذکور برابر ۹۳ روز (از اول خرداد تا آخر مردادماه) و میانگین تعداد روزهای بهره برداری از مراتع ۷۴ روز است؛ ازاین رو ارزش کل اقتصادی مرتع شامل ارزش اقتصادی کلیه خدمات و کالاهایی است که اکوسیستم مرتع شامل علوفه، گیاهان دارویی، اکوتوریسم، خدمات تنظیمی و ... می شود که ارزش اقتصادی حاصل از زنبورداری در مرتع جزئی از آن می باشد. بنابراین ارزش کل اقتصادی مراتع برای زنبورداری با توجه به تعداد روزهای بهره برداری و قیمت به روز عسل طبق سال ۱۴۰۲ (۶۴۵۰۰۰ تومان)، برابر ۱۳۷۵۴۵۶۰۵۰۰ ریال و ارزش اقتصادی زنبورداری برابر ۹/۱۵۵۱۴۳۸ ریال در هکتار محاسبه شد.نتیجه گیریبه طورکلی نتایج نشان دهنده این نکته است که این مراتع با توجه به برخورداری از گونه های مختلف گیاهی که عمدتا دارای کلاس جذابیت I تا III می باشند، دارای ظرفیت مناسبی برای توسعه فعالیت های زنبورداری و افزایش درآمد اقتصادی نیز هستند که می توان در کنار تامین علوفه برای تعلیف دام ها، از این ظرفیت ارزشمند نیز برای بهبود معیشت بهره برداران استفاده نمود.

کلیدواژه ها:

ارزش گذاری اقتصادی ، استفاده چندمنظوره ، شرایط بوم شناختی ، کارکرد تولید عسل ، گرده افشان