ارزیابی خودپنداری تحصیلی و عزت نفس دانش آموزان مدارس ابتدایی در ارتباط با مهارت های حرفه ای معلمان

مقدمه: خودپنداره تحصیلی به معنای برداشت فرد از توانایی های تحصیلی خویش است که نقش مهمی در انگیزه، پیشرفت تحصیلی و رفاه کلی دانش آموزان دارد. عزت نفس نیز احساس ارزشمندی است که فرد درباره خودش دارد و تصویر مثبت یا منفی نسبت به خویشتن را شکل می دهد. این دو متغیر تاثیر شگرفی بر رفتارهای اجتماعی، هیجانات و نتیجه گیری های تحصیلی دارند و همواره مورد توجه محققان قرار گرفته اند. عوامل مختلفی چون کیفیت روابط معلم و دانش آموز، حضور در محیط مدرسه، عوامل خانوادگی و عوامل محیطی در شکل گیری و توسعه این ویژگی ها نقش دارند. تحقیقات نشان می دهد که خودپنداره تحصیلی و عزت نفس در محیط های آموزشی می تواند با یکدیگر تعامل داشته و تاثیر متقابل بر پیشرفت تحصیلی و سلامت روان دانش آموزان داشته باشند. بنابراین، ارزیابی وضع موجود این متغیرها در دانش آموزان ابتدایی و شناخت عوامل موثر بر آن ها، اهمیت زیادی در طراحی برنامه های آموزشی و روان شناختی دارد. این مطالعه هدف دارد تا با بررسی رابطه بین مهارت های حرفه ای معلمان و این دو متغیر، راهکارهایی برای بهبود وضعیت روانی و تحصیلی دانش آموزان ارائه دهد. در نتیجه، ارتقاء خودپنداره تحصیلی و عزت نفس، می تواند نقش کلیدی در توسعه فردی و تحصیلی دانش آموزان و بهبود کیفیت آموزش و پرورش ایفا کند.

با توجه به مطالب ارائه شده، این تحقیق به ارزیابی خودپنداری تحصیلی و عزت نفس دانش آموزان مدارس ابتدایی و ارتباط آن با مهارت های حرفه ای معلمان می پردازد و در پی پاسخ به سوال های زیر است:

1. وضعیت خودپنداری تحصیلی و عزت نفس در دانش آموزان دوره ابتدایی چگونه است؟
2. وضعیت مهارت های حرفه ای در معلمان دوره ابتدایی چگونه است؟
3. ارتباط میان مهارت های حرفه ای معلمان با خودپنداری تحصیلی دانش آموزان مدارس دوره ابتدایی چگونه است؟
4. ارتباط میان مهارت های حرفه ای معلمان با عزت نفس دانش آموزان مدارس دوره ابتدایی چگونه است؟

روش شناسی: جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه معلمان و دانش آموزان پایه های پنجم و ششم ابتدایی استان قم بود. روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای بود. نمونه آماری شامل ۴۰۰ دانش آموز و ۴۰ معلم بود. ابزارهای پژوهش پرسشنامه عزت نفس روزنبرگ، پرسشنامه خودپنداره تحصیلی چن و پرسشنامه مهارت های حرفه ای معلمی حاجی زاده بودند.

پرسشنامه عزت نفس روزنبرگ (RSES): این مقیاس شامل ۱۰ سوال مبتنی بر خودسنجی است و هر گزاره این مقیاس دارای ۴ گزینه است که دامنه آن از کاملا مخالفم (نمره ۴) تا کاملا موافقم (نمره ۱) گسترده است. در پژوهش حاضر پایایی این پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ ۷۸۴/۰ به دست آمد.

پرسشنامه خودپنداری تحصیلی دانش آموزان چن: این مقیاس دارای ۱۵ گویه و ۳ بعد عمومی، آموزشگاهی و غیرآموزشگاهی می باشد. این پرسشنامه در طیف لیکرت ۵ گزینه ای از خیلی زیاد تا خیلی کم تنظیم شده است. برای محاسبه پایایی آن از آلفای کرونباخ استفاده گردید که پایایی آن ۷۹۶/۰ به دست آمد.

پرسشنامه مهارت های حرفه ای معلم: پرسشنامهمهارت های حرفه ای معلم توسط حاجی زاده (۱۳۹۰) ساخته شده است. این پرسشنامه ۲۵ سوال و ۴ مولفه (روش تدریس، تکنولوژی آموزشی، طراحی آموزشی، و ارزشیابی) دارد و براساس مقیاس لیکرت پنج گزینه ای (خیلی کم تا خیلی زیاد) تدوین شده است. برای تعیین پایایی از آزمون ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد که در مجموع پایایی کل ۰.۸۱۶ به دست آمد. در این مطالعه روایی صوری و محتوایی پرسشنامه ها با بررسی نظر برخی از اساتید مورد تایید قرار گرفت.

پایایی این پرسشنامه ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تایید شد و روایی صوری و محتوایی آن ها توسط متخصصان تایید شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها، از آزمون کولموگروف – اسمیرنوف (KS) برای بررسی نرمال بودن متغیرها استفاده شد. برای بررسی روابط و تفاوت های بین متغیرها از آزمون های t تک نمونه ای، ضرایب همبستگی پیرسون و تحلیل کوواریانس یک طرفه (ANCOVA) استفاده شد. نتایج نشان داد که از نظر مهارت های حرفه ای معلمان، خودپنداره تحصیلی و عزت نفس دانش آموزان در وضعیت مطلوبی قرار دارد. علاوه بر این، مهارت های حرفه ای معلمان تاثیر مثبتی بر عزت نفس و خودپنداره تحصیلی دانش آموزان داشت و توسعه و بهبود مهارت های حرفه ای معلمان می تواند به طور قابل توجهی بر خودپنداره و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تاثیر بگذارد.

یافته ها: براساس یافته های پژوهش، نتایج نشان می دهد که معلمان در سطح مهارت های حرفه ای خود وضعیت مطلوبی دارند و این مهارت ها تاثیر مثبتی بر خودپنداری تحصیلی و عزت نفس دانش آموزان دارند. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان می دهد که مهارت های معلم در پیش بینی خودپنداری تحصیلی دانش آموزان سهم قابل توجهی دارد، به طوری که حدود ۱۴ درصد از واریانس آن توسط مهارت های حرفه ای معلمان تبیین می شود. نتایج آزمون t تکی نیز بیانگر این است که مهارت های حرفه ای معلمان در سطح مطلوب قرار دارد و تفاوت معناداری با میانگین مورد انتظار دارد.

همچنین، نتایج آزمون های همبستگی و تحلیل کوواریانس نشان می دهد که خودپنداری عمومی تحصیل، خودپنداری آموزشگاهی و غیرآموزشگاهی نقش مهمی در تفسیر مهارت های حرفه ای معلمان دارند و لکل یک از این ابعاد به طور مثبت بر مهارت های حرفه ای تاثیرگذار هستند. در کنار آن، میزان خودپنداری تحصیلی و عزت نفس دانش آموزان در نمونه مورد مطالعه، نشانگر وضعیت مطلوب آن ها است، و این امر به علت تاثیرگذاری مهارت های حرفه ای معلمان بر روی این متغیرهاست.

نتیجه گیری: در مجموع، یافته ها حاکی از آن است که ارتقاء مهارت های حرفه ای معلمان می تواند منجر به بهبود خودپنداری تحصیلی و عزت نفس دانش آموزان شده و در نهایت، کیفیت آموزش و یادگیری در مدارس ابتدایی افزایش یابد. این نتایج تاکید می کند که توجه به توسعه حرفه ای معلمان و بهبود مهارت های آنان نقش کلیدی در ارتقاء سلامت روان و تحصیلی دانش آموزان دارد.

کلیدواژه ها:

خودپنداری تحصیلی ، عزت نفس دانش آموزان ، مدارس ابتدایی ، مهارت های حرفه ای معلمان