نقش علما در تحول فرهنگی زنان عصر صفوی

در پژوهش حاضر، جایگاه و نقش علما در تحول فرهنگی و اجتماعی زنان دوره صفوی مورد واکاوی قرار گرفت. مطالعه حاضر با رویکرد تاریخی تحلیلی نشان داد که دوره صفویه نقطه عطفی در بازسازی هویت ایرانی شیعی بوده و یکی از مهم ترین عرصه های این تحول، حوزه فرهنگ و زیست اجتماعی زنان است. علما به عنوان یکی از اثرگذارترین نهادهای فکری و دینی عصر صفوی، نقش دوگانه ای ایفا کردند: از یک سو با گسترش تعالیم فقهی و اخلاقی، الگوهای رفتاری و پوششی زنان را تحت تاثیر قرار دادند و حدود و مرزهای حضور آنان در عرصه عمومی را تعیین نمودند؛ و از سوی دیگر از طریق شکل دهی به نظام آموزشی سنتی، تقویت ارزش های مذهبی، تشویق به رعایت حجاب و عفاف، و مشارکت در هدایت باورهای اجتماعی، زمینه ساز حفظ بنیان خانواده و تثبیت نظم دینی در جامعه شدند. یافته ها نشان می دهد که اگرچه محدودیت های اجتماعی در دوره صفوی گسترده بود، اما در مناطق روستایی و میان اقشار مختلف زنان، درجات متفاوتی از مشارکت اجتماعی مشاهده می شود؛ امری که متاثر از شرایط اقتصادی، نوع نگرش حاکمان محلی و میزان حضور علما بود. همچنین مشخص شد که سیاست های حاکمان صفوی به ویژه تفاوت میان دوره شاه طهماسب و شاه عباس با حمایت یا محدودیت گذاری آنان بر نقش اجتماعی زنان، عمیقا بر شکل گیری فرهنگ زنانه تاثیر گذاشته است. این پژوهش در مجموع نشان داد که علما با تثبیت تشیع، گسترش شعائر مذهبی، تبیین حدود شرعی و طراحی الگوی زن مومنه، از عناصر اصلی تحول فرهنگی زنان در این دوران بوده اند.

کلیدواژه ها:

صفویه ، علما ، زنان ، فرهنگ ، حجاب ، تحولات اجتماعی.