بسط معنایی رویداد «ضرب»؛ تحلیلی شناختی در پرتو نظریه مقولات شعاعی و دستور حالت

در میان واحد های واژگانی یک زبان که همگی برحسب انتخاب و ترکیب می توانند مشمول بسط معنایی شوند، فعل ها با توجه به ماهیت خود کاملا مستعد شعاعی بودن و افزایش معنایی اند. جستار حاضر می کوشد با کاربست رویکرد شناختی بسط معنایی شکل ثلاثی مجرد رویداد«ضرب» را در زبان عربی مورد بررسی قرار دهد و به روش توصیفی-تحلیلی ضمن برشماری بسط های حاشیه ای این فعل، چگونگی تولید آن ها و نیز رابطه اشتراک معنایی بین مشتقات یک ریشه را تبیین نماید. قریب به۸۰ کاربرد از متقدم ترین تا متاخرترین معاجم عربی برای رویداد«ضرب» استخراج گردید که با صرف نظر از کاربردهای مشابه، ۳۲معنای شعاعی برای این رویداد حاصل شد. دستاورد حاصل نشان داد که وجود رابطه مفهومی بین مشتقات یک واحد واژگانی در پرتو خاصیت اشتقاقی زبان عربی قابل تایید است. ازاین رو از بی نشان ترین معنای«ضرب» تا بسط های نشان دار استعاری آن هریک به وجهی مفهوم «اعمال فشار و نیرو» را افاده می کنند. براین اساس ادعای متاخر بودن معنای «کتک زدن» در این رویداد قابل تشکیک است. همچنین بخش اعظم بسط های حاشیه ای فعل«ضرب» محصول تغییر در پرکاربردترین عناصر همنشین این رویداد یعنی فضانماهاست. افزون براین در بسط مجازی رویداد «ضرب»، به ترتیب علاقه لازم-ملزوم و سبب-مسبب از بسامد بیشتری در تولید معانی شعاعی این رویداد برخوردارست.

کلیدواژه ها:

معناشناسی شناختی ، شعاعیت ، ضرب ، دستور حالت