مطالعه آرایه های تزیینی در بناهای مذهبی در دوره قاجار (نمونه موردی: مسجد مدرسه شیخ عبدالحسین)

بناهای مذهبی در معماری ایرانی - اسلامی علاوه بر چیدمان از نظر چیدمان جایگاه ویژه ای دارند. تهران به عنوان یکی از قدیمی ترین شهرهای ایران، دارای بناهای مذهبی متنوعی به ویژه از دوره قاجار است. مسجد- مدرسه شیخ عبدالحسین به عنوان یک نمونه شاخص از عهد قاجار در پژوهش حاضر مورد مطالعه قرار گرفته اند. هدف اصلی پژوهش پیش رو ضمن بازشناسی مختصر ساختار و تزئینات معماری بنای مذکور، به نوعی معطوف به واکاوی آرایه های تزئینی دوره قاجار در بناهای مذهبی است. هدف مطرح شده زمینه ساز پاسخ به این سوال است که مهم ترین هنرهای تزئینی به کاررفته در مسجد-مدرسه شیخ عبدالحسین ضمن تبیین نقاط تمایز و تشابه کدام اند؟ این هنرها از حیث ساختار ظاهری ، تناسب با ساختار معماری و هم چنین نقش و محتوا، حاوی چه مولفه های اصلی ای هستند؟ این پژوهش به لحاظ رویکرد، تطبیقی و از حیث روش، توصیفی - تحلیلی است ، هم چنین جمع آوری اطلاعات به شیوه اسنادی و مشاهدات میدانی صورت پذیرفته است و اطلاعات به شیوه کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفته اند. یافته های پژوهش گویای آن است که مسجد نام برده در این پژوهش ضمن مشابهت هایی که در بعد ساختار با سایر مساجد دارند دارند، از حیث ابعاد بنا و کیفیت اجرا دارای تفاوت های چشمگیری هستند؛ هنرهایی چون قلم زنی ، زرگری سنتی ، ملیله کاری ، طلا اندازی بر روی گچ و غیره تمایزات قابل توجهی با سایر مساجد دارد؛ لیکن تناسب چشمگیری میان آرایه های تزئینی و ساختار معماری هر بنا وجود دارد. هم چنین در بعد نقوش و محتوا، هر دو بنا، نماینده ویژگی های هنری عصر خود بوده است

کلیدواژه ها:

آرایه تزئینی ، بنای مذهبی ، قاجار ، مسجد شیخ عبدالحسین