بررسی الگوی پراکنش استقرارگاه های دوران تاریخی دشت قم با تحلیل های GIS

این پژوهش به تحلیل الگوی استقراری ۴۱ محوطه دوران اشکانی و ساسانی در جنوب دشت قم می پردازد تا رابطه میان گزینش های سکونتی و محدودیت های محیطی اقلیمی را در این منطقه کلیدی فلات مرکزی ایران روشن سازد. در این راستا، ناحیه ای به وسعت تقریبی ۳۳۰ کیلومتر مربع طی یک پروژه میدانی مورد بررسی روشمند قرار گرفت و داده های باستان شناسی با مطالعات سنجش از دور، تحلیل های مبتنی بر سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و پژوهش های دیرین اقلیم شناسی تلفیق شد. نتایج نشان می دهد که ظرفیت های اندک و آسیب پذیری بالای محیطی این ناحیه، اجازه شکل گیری نظام معیشتی یکجانشینی مبتنی بر کشاورزی را نداده است. بنابراین، شیوه اصلی معیشت، زندگی نیمه یکجانشینی مبتنی بر دامداری به همراه کشاورزی محدود بوده است. با توجه به اینکه بیشترین و بزرگترین محوطه ها به نیمه دوم دوره اشکانی و نیمه اول دوره ساسانی تعلق دارند، می توان نتیجه گرفت که اوج شکوفایی و افزایش جمعیت در این ناحیه مربوط به نیمه نخست هزاره اول میلادی بوده است. این بازه زمانی با دوره بهینه اقلیمی رومی همپوشانی دارد و قویا نشان می دهد که شرایط اقلیمی نقشی تعیین کننده در وضعیت استقراری و توالی فرهنگی ناحیه جنوبی دشت قم داشته است.

کلیدواژه ها:

دشت قم ، الگوی استقراری ، باستان شناسی محیطی ، GIS ، دوره اشکانی ، دوره ساسانی