شماره گذاری نوین نقش برجسته های ساسانی محوطه «نقش رجب» بر اساس مطالعات کرونولوژی

«نقش رجب» یکی از مهم ترین محوطه های آیینی سلطنتی اوایل دوره ساسانیان (۲۲۴–۶۵۱ م.) است که همراه با «نقش رستم» و «تنگ چوگان بیشاپور»، بیشترین تعداد نقش برجسته های صخره ای را در خاستگاه ساسانیان، استان فارس، در خود جای داده است. پژوهش حاضر با بهره گیری از دو چهارچوب میدانی و نظری و تحلیل داده ها بر اساس رهیافت تاریخی و باستان شناختی، نشان می دهد که پنج نقش برجسته کاملا مجزا از نظر کرونولوژی در این محوطه حجاری شده اند: «نقش رجب I» شامل مجلس دیهیم ستانی اردشیر پاپکان (۲۲۴–۲۴۲ م.) با حضور مظهر اهورامزدا به صورت پیاده؛ «نقش رجب II» تصویر شاهپور یکم (۲۴۲–۲۷۲ م.) سواره همراه خاندان سلطنتی پیاده در حال ورود به محوطه برای اجرای مراسم آیینی سلطنتی؛ «نقش رجب III» صحنه باشکوه دیهیم ستانی بهرام دوم (۲۷۶–۲۹۳ م.) با مظهر اهورامزدا به صورت سواره؛ «نقش رجب IV» نقش شاهپور دختک یکم و بهرام سوم-سکانشاه، ملکه و ولیعهد دربار بهرام دوم؛ و «نقش رجب V» نیم تنه موبد کرتیر، موبدان موبد دوره بهرام دوم. تحلیل سبک شناختی و موقعیت جغرافیایی نقش ها نشان می دهد که این محوطه احتمالا پیش از فروپاشی حکومت اشکانیان و پس از تثبیت قدرت اردشیر پاپکان در پارس و فتح خوزستان برای خلق نقش برجسته ها و برگزاری مراسم آیینی سلطنتی انتخاب شده است. این مطالعه جایگاه ویژه آیینی محوطه «نقش رجب» را در اوایل دوره ساسانیان تایید می کند و ایوان طبیعی آن را به عنوان مکانی مناسب برای اجرای مراسم دیهیم ستانی (تاجگذاری) معرفی می کند.

کلیدواژه ها:

نقش رجب ، اردشیر پاپکان ، شاهپور یکم ، بهرام دوم ، شاهپور دختک یکم.