بازاندیشی در آموزش زبان و ادبیات فارسی: گذار از رویکرد حافظه محور به الگوی تلفیقی (سواد ادبی و ارتباطی کاربردی)

درس زبان و ادبیات فارسی در دوره متوسطه دوم، به رغم جایگاه بنیادین آن در هویت بخشی فرهنگی و پرورش مهارت های ارتباطی، با چالش جدی «عدم انطباق با نیازهای معاصر دانش آموزان» روبروست. پژوهش حاضر با روش مروری-تحلیلی، به نقد رویکرد سنتی و حافظه محور حاکم بر این درس پرداخته و الگویی نوین تحت عنوان «سواد ادبی و ارتباطی کاربردی» را به عنوان جایگزین پیشنهاد می کند. تحلیل منابع آموزشی و پژوهش های مرتبط نشان می دهد که برنامه درسی فعلی با تاکید بیش از حد بر تاریخ ادبیات، جزئیات دستوری منسوخ و خوانش غیرانتقادی متون، از پرورش مهارت های کلیدی قرن بیست و یکم مانند تفکر انتقادی، خلاقیت، و سواد رسانه ای غافل مانده است. الگوی پیشنهادی این مقاله بر چهار ستون استوار است: ۱) بازخوانی میراث ادبی با رویکرد انتقادی و مسئله محور، ۲) تلفیق دستور زبان با نگارش کاربردی و خلاق، ۳) توسعه سواد رسانه ای و دیجیتال در بستر زبان فارسی، و ۴) تاکید بر آفرینشگری و بیان فردی دانش آموز. نتایج این پژوهش بر ضرورت یک گذار پارادایمی در طراحی برنامه درسی، توانمندسازی معلمان و شیوه های ارزشیابی تاکید دارد تا درس ادبیات فارسی از یک موضوع حفظی و انتزاعی، به یک عرصه پویا برای پرورش شهروندانی متفکر، خلاق و باهویت تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

آموزش زبان فارسی ، ادبیات فارسی ، برنامه درسی متوسطه دوم ، سواد انتقادی ، رویکرد تلفیقی ، نگارش کاربردی ، سواد رسانه ای.