تحلیل تطبیقی حدود مسئولیت وزرا در برابر رئیس جمهور در نظام های حقوقی ایران و ترکیه

مسئولیت وزرا در برابر رئیس جمهور یکی از موضوعات بنیادین در حقوق عمومی و اساسی است که چگونگی پاسخگویی مقامات اجرایی را در هر نظام سیاسی تعیین می کند. این مقاله با رویکرد تطبیقی، به بررسی حدود و ابعاد مسئولیت وزرا در نظام های حقوقی ایران و ترکیه می پردازد. در جمهوری اسلامی ایران، ساختار نیمه ریاستی نظام موجب شده است که وزرا علاوه بر پاسخگویی به رئیس جمهور، در برابر مجلس شورای اسلامی نیز مسئول باشند و از طریق ابزارهایی چون سوال، استیضاح و رای عدم اعتماد تحت نظارت قرار گیرند. در مقابل، جمهوری ترکیه پس از اصلاح قانون اساسی در سال ۲۰۱۷ از نظام پارلمانی به ریاستی تغییر یافت و اختیارات گسترده ای به رئیس جمهور در زمینه انتصاب، عزل و نظارت بر وزرا اعطا کرد؛ به گونه ای که نظارت پارلمانی تقریبا حذف شد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که نظام ایران با وجود پیچیدگی های نظارتی، از توازن بیشتری میان قدرت اجرایی و پاسخگویی سیاسی برخوردار است، در حالی که در ترکیه تمرکز قدرت در ریاست جمهوری، موجب تضعیف شفافیت و کاهش مسئولیت پذیری وزرا شده است. در نتیجه، مدل ایرانی با بهره گیری از نظارت دوگانه، الگویی میانه میان کارآمدی اجرایی و کنترل قانونی ارائه می دهد. مقاله در پایان پیشنهادهایی برای تقویت نظارت پارلمانی و شفاف سازی روابط میان رئیس جمهور و وزرا در ایران ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت وزرا ، رئیس جمهور ، ایران ، ترکیه ، حقوق تطبیقی ، نظام ریاستی ، نظام نیمه ریاستی