واکاوی تعیین وضعیت فقهی حقوقی مهریه در فرض فوت یا ورشکستگی زوج

مهریه به عنوان یکی از ارکان مالی عقد نکاح، از دیون مسلم زوج محسوب می شود و در نظام فقهی و حقوقی اسلام دارای جایگاه ویژه ای است. وضعیت فقهی و حقوقی مهریه در فروض خاصی همچون فوت یا ورشکستگی زوج، محل بحث و اختلاف نظر میان فقها و حقوقدانان بوده است. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که: در صورت فوت یا ورشکستگی شوهر، آیا مهریه از دیون ممتاز محسوب می شود و زن در استیفای آن بر سایر طلبکاران یا ورثه حق تقدم دارد یا خیر؟ اهمیت این بررسی از آن روست که در عمل، بخش قابل توجهی از دعاوی خانوادگی و مالی زنان پس از فوت یا اعسار همسرانشان، به نحوه وصول مهریه از ترکه یا اموال در حال ورشکستگی مربوط می شود و ابهام در مبانی فقهی و قانونی آن، منشا صدور آرای متعارض در محاکم شده است. این پژوهش با رویکرد فقهی تحلیلی و تطبیقی، ضمن بررسی آیات، روایات و اقوال فقهای امامیه، مواد مربوط از قانون مدنی و قانون تجارت و اعسار را نیز تحلیل می کند. نتایج تحقیق نشان می دهد که از دیدگاه فقه امامیه، مهریه پس از فوت شوهر، مانند سایر دیون مالی، از اصل ترکه پرداخت می شود و زن در استیفای آن بر وارثان مقدم است، اما بر سایر دیان مزیت ذاتی ندارد مگر آنکه مهر عین معین یا وثیقه دار باشد. در فرض ورشکستگی نیز، مهریه دین عادی محسوب می شود و زوجه در ردیف سایر غرما قرار دارد، مگر در مواردی که مهریه بر مال عینی یا حق عینی خاصی استوار باشد که در آن صورت حق تقدم دارد. پژوهش حاضر در پایان با تبیین مبانی فقهی تفکیک میان «دیون ناشی از حقوق زوجیت» و «دیون ناشی از معاملات»، پیشنهاد اصلاح مواد قانونی مرتبط با ورشکستگی را ارائه می دهد تا حق زوجه در مهریه به نحو عادلانه تری تضمین گردد.

کلیدواژه ها:

مهریه ، فوت زوج ، ورشکستگی ، دیون ممتاز ، فقه امامیه ، حقوق خانواده