مطالعه انتقادی «ادبیات پدری» و تفسیر اشاری در مثنوی معنوی

نوشتار حاضر تلاش دارد با ابتنا بر تفکر انتقادی، سطوح مختلف فهم مولوی را از تفسیر بررسی کند و جهان ­آگاهی­ های او را در دو بخش ادبیات پدری(تفسیر ارشادی) و ادبیات عرفانی(تفسیر اشاری) تحلیل نماید. از همین رو، با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر مستندات کتابخانه­ای به مطالعه فهم این فقیه و خطیب متقدم، و عارف شعرگرای متاخر از تفسیر قرآن پرداخته، ضمن بازخوانی سلوک فهم مولوی؛ برای نخستین بار به تبیین اختلافات قهری و ابعاد مشترک تفسیر ارشادی و اشاری در مثنوی معنوی اقدام نموده است. چنین پژوهشی علاوه بر روشن ساختن زوایا و آشکار کردن خفایای آثار ادبی با مشکات قرآنی، سبب نزدیکی مطالعات بین­رشته­ای شده، موضوعات و مولفه ­هایی تازه برای پژوهش را فراهم می­ آورد که شمول­شان می­تواند نگرش­هایی متنوع از فهم و تفکر را خلق کند. نتیجه پژوهش نشان می­دهد علی رغم اختلاف­های ساختاری میان جهان­آگاهی­های ادبیات پدری و تفسیر اشاری، در نگاه فرایندی عارف به میانجی­گری تفسیر ارشادی است که با تفسیر اشاری آشنا می­شود و به مدد نفس ناطقه و گوش جان به مرتبه استعلایی فهم راه می­یابد. عمده ­ترین برآیند این مرتبه از فهم: ذهنیت باز، انعطاف ­پذیری، توجه به مخاطب­محوری، گفتمان­سازی، تفکر واگرا، فهم در قالب زندگی، هرمنوتیک تمثیلی، عدم قطعیت معنا و توانایی در پرسش­گری است.

کلیدواژه ها:

ادبیات پدری ، تفسیر اشاری ، معانی قرآنی ، مثنوی معنوی