نقش نظام نوین ترویج کشاورزی در تحقق حکمرانی اقلیمی نرم به منظور ارتقای تاب آوری جوامع روستایی در برابر تغییر اقلیم

گرمایش جهانی و انتشار فزاینده گازهای گلخانه‎ای موجب افزایش فراوانی و شدت پدیده های حدی اقلیمی شده است. پیش بینی می شود که اثرات نامطلوب تغییر اقلیم در مناطق خشک و نیمه خشک همچون کشور ایران افزایش یافته و تاب آوری بخش کشاورزی و خانوارهای روستایی نیز کاهش یابد. بررسی میزان تاب آوری کشاورزی و روستایی ایران بر اساس مولفه های اقلیمی، جمعیت شناختی، تولیدی، اقتصادی، زیرساختی و محیط زیستی نشان می دهد که در حال حاضر، تاب آوری بسیاری از استان ها در برابر تغییر اقلیم در سطح متوسط، کم یا بسیار کم است. بنابراین، نظام حکمرانی اقلیمی می بایست با هدف ارتقای سازگاری و تاب آوری ساکنان مناطق روستایی و بخش کشاورزی در برابر تغییر اقلیم، طرح ریزی و اجرا گردد. بررسی ها نشان می دهد که تلاش ها برای مدیریت بخش انرژی چندان اثربخش نبوده است و علی رغم تاکید بر اصول مدیریت پایدار و یکپارچه منابع، حکمرانی آب نیز با شکست مواجه شده است. این امر مسئولیت نظام ترویج کشاورزی برای ارتقای سازگاری بخش کشاورزی و مردم روستایی با بحران کم آبی و تغییر اقلیم را به میزان فزاینده ای افزایش می دهد. یافته های حاصل از انجام مطالعه کیفی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۱ تن از کارشناسان و مدیران بخش ترویج و آموزش کشاورزی ایران که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده بودند، نشان می دهد که با در نظر گرفتن سه مولفه؛ ۱) شفاف سازی و اشاعه اطلاعات فنی، مدیریتی و اقتصادی، ۲) توسعه ظرفیت ها و مهارت های نرم و ۳) تسهیل و اجرای سیاست ها و راهبردهای سازگاری با تغییر اقلیم، عملکرد نظام نوین ترویج کشاورزی در راستای ارتقای تاب آوری بخش کشاورزی و خانوارهای روستایی در سطح متوسط بوده است؛ این نهاد از پتانسیل مناسبی برای هموارسازی مسیر حکمرانی اقلیمی نرم برخوردار است. با این حال، شرایط پیچیده و در حال تغییر کنونی، نیل به نظام ترویج کشاورزی سازگارتر با تغییر اقلیم و همیشه فراگیر را ضروری می نماید. دستیابی به این نظام مستلزم بهبود ساختار نظام ترویج، تقویت کارکرد اجتماعی، تولید و توسعه مشارکتی دانش و فناوری و در نهایت تمرکز بر تقاضا محوری است.

کلیدواژه ها:

بخش کشاورزی ، تاب آوری ، تغییر اقلیم ، حکمرانی اقلیمی نرم ، نظام نوین ترویج کشاورزی