سیر تحول معماری بومی روستاهای کویر مرکزی ایران با تغییرات منابع آب و تاثیر آن بر زیست بوم فرهنگی

در مواجهه با بحران فزاینده منابع آب در ایران، معماری بومی مناطق کویری به عنوان یک نظام زیستی–فرهنگی، ظرفیت هایی منحصربه فرد برای تاب آوری اقلیمی، پایداری اجتماعی، و حفظ زیست بوم فرهنگی ارائه می دهد. این پژوهش با رویکرد کیفی و قوم نگاری فضایی، به تحلیل تطبیقی معماری سنتی ۱۰ روستای منتخب کویری ایران پرداخته که بر اساس معیارهایی چون شدت بحران آب، غنای فرهنگی، و حفظ بافت تاریخی انتخاب شده اند.چارچوب نظری مقاله بر پایه ی چهار نظریه کلیدی—تاب آوری اقلیمی، معماری پایدار، مردم نگاری فضایی، و حکمرانی منابع طبیعی—بنا شده و داده ها از طریق مطالعه اسنادی، مشاهده میدانی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته، و تحلیل روایت های شفاهی گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهند که فرم های اقلیم محور مانند بادگیر، حیاط مرکزی، و مصالح بوم آورد، نقش موثری در کاهش مصرف انرژی و حفظ آسایش زیستی داشته اند؛ اما با تضعیف نظام سنتی مدیریت آب و مهاجرت گسترده، بسیاری از سکونتگاه ها در معرض فروپاشی کالبدی و فرهنگی قرار گرفته اند. در پایان، مقاله پیشنهادهایی برای طراحی معماری بومی نوین، بازسازی بافت های تاریخی، تقویت حکمرانی مشارکتی منابع آب، و احیای آیین های فرهنگی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

منابع آب ، معماری بومی ، روستاهای کویری ، ایران ، بحران آب ، مهاجرت