مطالعه تطبیقی نقوش و مضامین به کاررفته در هنر سیاه دوزی کلاته رودبار سمنان و شاه کوه گلستان، در مسیر جاده ابریشم

سیاه دوزی در ایران تاریخی کهن دارد. برخی پیشینه آن را به اندیشه های زرتشتی درباره نور و ظلمت می رسانند. سیاه دوزی از جمله هنرهایی است که با رنگ سیاه وسفید در مناطقی از ایران و از جمله در دو استان هم جوار گلستان و سمنان رواج دارد. این هنر در دو منطقه کلاته رودبار و شاه کوه، به دلیل داشتن برخی ویژگی ها موضوع مقاله حاضر بوده و تلاش شده تا سرمقاله به سوالات زیر پاسخ داده شود:۱- اشتراکات فرهنگی دو منطقه که منجر به خلق هنر سیاه دوزی با نقوش و مضامین مشابه شده چیست؟۲- مضامین مشترک یا متفاوت در نقوش سیاه دوزی دو منطقه کدامند؟ ۳- وجوه تمایز نقوش سیاه دوزی به لحاظ فرمی، در کلاته رودبار و شاه کوه چیست؟ در پژوهش حاضرکه به روش توصیفی - تحلیلی انجام گرفته، یافته اندوزی به شیوه اسنادی - میدانی انجام شده و جامعه موردمطالعه، سوزن دوزان حاضر در دو منطقه یاد شده بوده که نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که هنرمندان، سیاه دوزی را معادل نور و ظلمت تلقی می کنند. از جمله اشتراکات فرهنگی دو منطقه، قرارگیری در مسیر جاده ابریشم است. هردو از نقوش جانوری مشترک همچون خروس و کبک و گنجشک بهره مندند ولی نقوش انسانی در کلاته رودبار بسیار کمیاب و حتی نایاب و در شاه کوه به وفور یافت می شود. در کلاته رودبار سفیدی پارچه را نماد زندگی و سیاهی را نماد مرگ می دانند و در شاه کوه نقوش پارچه را نماد تولد. اختلافات سبکی جدی در نوع دوخت دارند.

کلیدواژه ها:

سیاه دوزی ، کلاته رودبار ، شاه کوه ، فرم و مضمون ، ابریشم دوزی