خوشه بندی و تحلیل همدیدی امواج گرمایی دوره گرم سال در شهرهای منتخب استان اردبیل طی چهار دهه­ گذشته

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل الگوهای همدیدی موثر بر شکل گیری امواج گرمایی در شهرهای منتخب استان اردبیل طی ماه های گرم سال در بازه زمانی ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۰ انجام شد. بدین منظور داده های روزانه دمای حداکثر ایستگاه های سینوپتیک اردبیل، پارس آباد و مشکین شهر به کار گرفته شد. امواج گرمایی بر اساس شاخص صدک ۹۵ام دمای حداکثر و با شرط حداقل سه روز تداوم شناسایی گردیدند. برای بررسی شرایط جوی موثر، از داده های بازتحلیل فشار سطح دریا و ارتفاع ژئوپتانسیل تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال پایگاه NCEP/NCAR استفاده و الگوهای غالب با روش خوشه بندی سلسله مراتبی Ward دسته بندی شدند. نتایج نشان داد که در دوره مورد مطالعه، بیشترین تعداد امواج گرمایی در ایستگاه پارس آباد (۴۱ موج) رخ داده است؛ در حالی که تعداد این امواج در اردبیل ۲۴ و در مشکین شهر ۲۳ موج بود. همچنین طول دوره تداوم امواج گرمایی در ایستگاه های اردبیل (۳ تا ۵ روز)، مشکین شهر (۳ تا ۶ روز) و پارس آباد (۳ تا ۷ روز) متغیر بوده و بدین ترتیب ایستگاه پارس آباد بیشترین فراوانی و طولانی ترین تداوم امواج گرمایی را تجربه کرده است. پس از انتخاب امواج با تداوم حداقل پنج روزه، تحلیل همدیدی برای دو نمونه شاخص انجام گرفت: الگوی نخست (۱ تا ۵ اوت ۲۰۱۵) که با استقرار پرفشار سطح زمین و پرارتفاع ۵۰۰ هکتوپاسکالی بر فراز منطقه همراه بود و الگوی دوم (۸ تا ۱۲ اکتبر ۲۰۰۲) که در آن اردبیل در غرب یک بلوکینگ امگایی در غرب روسیه واقع شده بود. وجه مشترک این الگوها، افزایش ضخامت جو، جریانات نزولی و گرمایش هوا در طول رخداد موج گرمایی بود. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تحلیل الگوهای همدیدی می تواند در بهبود پیش بینی و صدور هشدارهای زودهنگام امواج گرمایی نقش موثری ایفا کند.