بررسی تطبیقی احاطه خداوند بر عالم در تفسیر مفاتیح الغیب، المیزان و نمونه

خداوند علت و یگانه است برای تمام مخلوقات عالم و هر موجودی برای پیدایش هستی به کسی که بی پایان و محتاج نیست نیازمند است و آن خداوند متعال است در واقع این طور می توان گفت که خداوند به درون و بیرون هر چیز احاطه کامل دارد. احاطه خداوند بر عالم از بنیادی ترین مباحث توحیدی است که جلوه ای از علم، قدرت و قیومیت مطلق الهی را نشان می دهد. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، به بررسی مفهوم و اقسام احاطه الهی در سه تفسیر مهم مفاتیح الغیب اثر فخر رازی، المیزان اثر علامه طباطبایی و تفسیر نمونه اثر آیت الله مکارم شیرازی می پردازد. هدف آن است که وجوه اشتراک و افتراق مفسران در تبیین احاطه علمی، وجودی و قیومیت الهی روشن گردد. نتایج مطالعه نشان می دهد که هر سه مفسر، احاطه الهی را امری مطلق، فرازمانی و فرامکانی دانسته اند، با این تفاوت که فخر رازی محور اصلی احاطه را بر علم و قدرت خداوند متمرکز کرده و آن را ناظر بر آگاهی و سلطه الهی بر همه اشیا می داند. علامه طباطبایی در المیزان، احاطه را از سنخ علم حضوری و وجودی معرفی می کند و بر وحدت ذات و صفات الهی تاکید دارد؛ به گونه ای که احاطه خداوند عین ذات اوست و نه صفتی زائد بر آن. در مقابل، مکارم شیرازی در تفسیر نمونه، با تکیه بر جنبه فلسفی و هستی شناختی، احاطه الهی را ناشی از وابستگی ذاتی همه موجودات به خداوند قیوم می داند. از دید وی، هستی مخلوقات عین تعلق و فقر به وجود الهی است. برآیند این دیدگاه ها نشان می دهد که احاطه الهی مفهومی چندبعدی است که ابعاد علمی، وجودی و قدرتی را در بر می گیرد و فهم آن تنها در پرتو شناخت توحید ذاتی و صفاتی میسر است.

کلیدواژه ها:

احاطه ، قیومیت ، احاطه خداوند ، احاطه علمی ، احاطه وجودی