بینامتنیت قرآنی در دیوان داراشکوه

محمد داراشکوه (۱۰۲۴-۱۰۶۹ قمری)، از شخصیت های بی بدیل تاریخ عرفان و فلسفه شرق، فرزند ارشد شاه جهان، پنجمین پادشاه سلسله گورکانیان هند و ممتاز محل چهره ای است که در مرزهای جغرافیا و فرهنگ ها درخشید. این پژوهش به بررسی کیفی و تحلیل چگونگی بازتاب و درونی سازی مضامین قرآنی در ساختار فکری و شاعرانه داراشکوه، عارف و شاعر برجسته ی دوره ی گورکانی، می پردازد. یافته های تحقیق، مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد بینامتنی، نشان می دهد که داراشکوه مفاهیم بنیادین قرآن را از حالت نص دینی خارج کرده و در قالب تجربه های شاعرانه و عرفانی بازآفرینی می کند. تحلیل ابیات دیوان او آشکار می سازد که مفاهیمی چون توکل، رزاقیت، فطرت توحیدی، وحدت وجود، قرب الهی، و کرامت انسانی، در عمیق ترین لایه های اندیشه ی وی هضم و به صورت خلاقانه در آمیزه ای از استعاره های بدیع و تمثیل های عمیق متجلی شده اند. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که خوانش عرفانی داراشکوه از قرآن، فراتر از تفسیرهای متعارف فقهی و کلامی، گفتمان جهان شمولی از حقیقت ارائه می دهد و نقش او را به عنوان پلی فرهنگی بین عرفان اسلامی و هندویی تثبیت می کند.

کلیدواژه ها:

تصوف هندوستان ، دیوان داراشکوه ، قرآن ، حکمت متعالیه