تحلیل چالشهای حریم خصوصی در سیستمهای هوش مصنوعی و راهکارهای حقوقی برای تضمین حقوق دیجیتال کاربران

پیشرفت سریع فناوری های هوش مصنوعی (AI)، علیرغم مزایای بی بدیل، چالشهای جدی در حوزه حقوق دیجیتال و حریم خصوصی کاربران ایجاد کرده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با بررسی مطالعات موردی، به واکاوی سه چالش محوری میپردازد: ۱. جمعآوری غیرشفاف داده های شخصی (مانند استفاده از داده های کاربران برای آموزش مدلهای زبانی بزرگ بدون رضایت صریح)، ۲. تبعیض الگوریتمی ناشی از سوگیری در داده ها (با تمرکز بر سیستمهای استخدام هوشمند)، ۳. نظارت گسترده مبتنی برAI) )مثال: سیستم اعتبار اجتماعی چینبررسی دو مطالعه موردی شاخص )نقض حریم خصوصی توسط ربات چت Replika.ai در ۲۰۲۳ و چالش های حقوقی IBM Watson Health در پردازش داده های پزشکی( نشان میدهد که فقدان چارچوب های قانونی شفاف و مکانیسم های فنی محافظت از داده ها، حقوق کاربران را به طور سیستماتیک تهدید میکند. در بخش راهکارها، ترکیب فناوری های رمزنگاری پیشرفته )مانند Homomorphic Encryption) با قوانین تطبیقی (مقایسه GDPR اروپا و قانون حریم خصوصی داده های ایران )به عنوان کلید حل این چالش ها پیشنهاد شده است. همچنین، ایجاد نهادهای ناظر مستقل برای ممیزی سیستمهای AI و الزام به «توضیح پذیری الگوریتمها» به عنوان راهبردهای آینده مورد تاکید قرار گرفته است. یافته های این مقاله ضرورت همگرایی بین فناوری، اخلاق و قانون گذاری را برای حفظ حقوق دیجیتال در عصر هوش مصنوعی آشکار میسازد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حریم خصوصی ، حقوق دیجیتال ، تبعیض الگوریتمی ، GDPR ، رمزنگاری همومورفیک