واکنشی صدرایی به ایده بازگشت الهیاتی با تاکید بر مساله فعل خاص الهی

از آنجا که تلاش اندیشمندان حوزه الهیات طبیعت در مساله فاعلیت خاص خداوند، همچنان به ارائه تبیین رضایت­بخش توفیق نیافته است، برخی خواستار توجه به عناصر فلسفی الهیات طبیعی شده­اند و ایده بازگشت از الهیات طبیعت به الهیات طبیعی را مد نظر قرار داده­اند. پذیرش نوعی عدم تعین ریشه­ای در بنیان همه تغییرات طبیعی، اساس اندیشه سیلوا یکی از مدافعان ایده بازگشت الهیاتی، در مقابل تبیینات مبتنی بر نظریات علمی (نظریات الهیات طبیعت همچون تئوری کوانتوم و نظریه آشوب) در پاسخ به مساله فعل خاص الهی است. او با بهره­گیری از مفهوم علت مادی و پذیرش ماده به عنوان یکی از اجزاء هستی­شناسانه­ی اشیاء طبیعی، معتقد است این امکان، برای شیء وجود دارد که نسبت به پذیرش صور از مبادی گوناگون، منفعل باشد. وجود فاعل­های طبیعی هیچ­گاه مانع از آن نیستند که فاعل فراطبیعی، صورتی جدید در طبیعت، محقق کند. این امر که به فعل ابداعی و بی­قاعده خداوند در عالم طبیعت، منجر می­شود، در اندیشه صدرایی، با توجه به مسائلی چون، رابطه اتحادی ماده و صورت و نفی کون و فساد و نیز حرکت جوهری، جایگاهی ندارد. علاوه بر آن، با نفی فاعلیت خاص از خداوند و مجردات تام، فاعلیت نفس کلیه در عالم طبیعت، مبنای اندیشه صدرا و واکنشی در پاسخ به این مسئله می­شود. علی­رغم برخی وجوه مثبت، همچون رفع مشکل ارتباط زمانی فراطبیعت با طبیعت و رفع شکاف متافیزیکی میان آن­دو و نیز بی­نیازی از نظریه افلاک در توجیه تغییرات طبیعی، ابهام در ساز و کار فاعلیت نفس کلیه، روشن نبودن رابطه فعل این نفس با ماده پیشین حوادث، و تعارض آن با بحث صفات الهی،  دلایل عدم ارائه تبیینی رضایت­بخش در این خصوص می ­باشد.

کلیدواژه ها:

فعل خاص الهی ، ماده ، نفس کلیه ، ایگناسیو سیلوا ، ملاصدرا