اثر دورکنندگی ترکیبات چند گیاه غیرمیزبان روی سرخرطومی حنایی خرما Rhynchophorus ferrugineus در شرایط آزمایشگاهی

سرخرطومی حنایی خرما، Rhynchophorus ferrugineus (Olivier)  مخرب ترین آفت درخت خرما (Phoenix dactylifera L.) در سراسر جهان است. در این تحقیق پاسخ های رفتاری حشرات کامل این آفت به ترکیبات استخراج شده از برگ سه گیاه غیرمیزبان شامل اشورک  (Rhazya stricta Decne., Apocynaceae)، آنغوزه (Ferula assa-foetida L., Apiaceae) و چریش (Azadirachta indica A. Juss., Meliaceae) و همچنین سه ترکیب خالص آلفا-پینن، اوژنول و تیمول ارزیابی شد. زیست سنجی ها در یک بویایی سنج استاتیک دو گزینه ای با تله سقوط و در قالب دو طرح آزمایشی انجام شدند: یک آزمون اجباری (بدون انتخاب) که در آن یک محفظه خالی با محفظه طعمه گذاری شده با مغز تنه خرما به همراه ماده مورد آزمایش مقایسه شد و یک آزمون اختیاری (دو گزینه ای)که در آن محفظه طعمه گذار ی شده با مغز تنه میزبان با همان نوع محفظه به همراه ماده مورد آزمایش مقایسه شد. در آزمون اجباری، اسانس آنغوزه و تیمول قوی ترین اثر بازدارندگی (عدم انتخاب) را نشان دادند. در آزمون اختیاری جایی که بوها با رایحه میزبان در رقابت بودند،  باز هم اسانس آنغوزه قوی ترین اثر دورکنندگی را از خود بروز داد و انتخاب محفظه حاوی بوی میزبان را به طور معناداری کاهش داد. جالب توجه است که اوژنول در مقدار پایین تر به عنوان تشدیدکننده (هم افزای) خاصیت جلب کنندگی بوی میزبان برای حشرات ماده عمل کرد. بر اساس نتایج ترکیبی هر دو زیست سنجی، اسانس آنغوزه (F. assa foetida) و تیمول به عنوان نامزدهای قدرتمند برای اختلال در رفتار میزبان یابی این آفت معرفی شده و برای گنجاندن در برنامه های مدیریت تلفیقی آفت (IPM) پیشنهاد می شوند.

کلیدواژه ها:

آنغوزه ، ترکیبات فرار گیاهی ، تیمول ، درخت خرما ، دورکنندگی