تمایل دانشجویان کشاورزی نسبت به کارآفرینی: کاربرد مدل توسعه‎ یافته تئوری رفتار برنامه ‎ریزی شده

چکیده مبسوط  مقدمه و هدف: به گزارش سازمان جهانی کار، در حال حاضر حدود ۷۴ میلیون جوان در کشورهای مختلف جهان به‎دنبال کار هستند. مرکز آمار ایران نیز نرخ بیکاری جواان ۱۵-۲۴ ساله را در بازه زمانی بهار ۱۴۰۳ تا بهار ۱۴۰۴ به‎طور متوسط ۲۰ درصد اعلام کرده است. از این‎رو، نرخ بالای بیکاری جوانان، افزایش عدم فعالیت و همچنین انجام کارهای مخاطره‎آمیز در کشورهای جهان به‎همراه فقر از هشدارهایی است که درباره اشتغال جوانان به‎ویژه در کشورهای در حال توسعه وجود دارد. مشکلات مربوط به آموزش، اشتغال، رفاه و معیشت جمعیت فزاینده جوانان به‎طور فزاینده‎ای مورد توجه قرار گرفته‎اند. از این رو، ارائه استراتژی هایی برای کاهش این مشکلات ضروری به‎نظر می رسد. از سوی دیگر، عدم تناسب بین رشته های دانشگاهی با خواسته ها و نیازهای جامعه و عدم ایجاد مهارت های خاص در دانشجویان جهت پاسخگویی به نیازها و شرایط درحال تغییر بازار کار، از دلایل عمده افزایش نرخ بیکاری دانش آموختگان دانشگاهی هستند. در این‎ راستا، کارآفرینی به‎عنوان یک راه ‎حل بالقوه برای این مشکلات اجتماعی-اقتصادی شناخته شده ‎است. با این‎حال، تنها بخش کوچکی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی مایل‎اند در فعالیت‎های کارآفرینی، به‎ویژه در کارآفرینی کشاورزی شرکت کنند. از این رو، سال‎های زیادی است که تمایل به کارآفرینی توجه بسیاری از دانشگاهیان و سیاست گذاران را به خود جلب کرده است. لذا، مطالعه تمایل کارآفرینی و عوامل تاثیرگذار بر آن از اهمیت بسزایی برخوردار خواهد بود. از این رو، پژوهش حاضر با هدف سنجش نگرش و تمایل دانشجویان کشاورزی دانشگاه محقق اردبیلی نسبت به کارآفرینی انجام شد. مواد و روش‎ها: تحقیق حاضر از لحاظ هدف جزء تحقیقات کاربردی و بر حسب نحوه گردآوری داده‎ها یک تحقیق توصیفی غیر آزمایشی است. نحوه‎ی اجرای آن به‎صورت میدانی است که به‎روش پیمایشی مقطعی در پاییز ۱۴۰۳ در دانشگاه محقق اردبیلی انجام شد. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه دانشجویان مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد رشته‎های کشاورزی دانشگاه بود. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه محقق-ساخته‎ای بود که بر اساس مطالعات پیشین طراحی شد و شامل دو بخش اطلاعات فردی و پرسش های تخصصی مربوط به شش سازه تئوری توسعه‎یافته رفتار برنامه‎ریزی شده، شامل دانش، هنجار ذهنی، کنترل رفتاری درک‎شده و نگرش، نوگرایی و تمایل به کارآفرینی بود. برای سنجش گویه های تشکیل‎دهنده ی متغیرهای پژوهش از طیف ۵-گزینه ای لیکرت از خیلی کم (۱) تا خیلی زیاد (۵) بهره گرفته شد. روایی ابزار تحقیق توسط اعضای هیات علمی دانشگاه در دانشکده‎های کشاورزی و علوم انسانی به‎دست آمد و برای محاسبه پایایی آن یک مطالعه راهنما با شرکت ۳۰ نفر دانشجوی خارج از نمونه انجام شد. محاسبه ضریب آلفای کرونباخ نشان داد که مقادیر آلفا برای تمامی سازه‎های پرسشنامه ۰/۷ تا۰/۹ قابل قبول بودند. داده ها پس از جمع‎آوری و ویرایش، با استفاده از نرم‎افزارهای SPSS۲۳ و Smart PlS مورد تجزیه‎و‎تحلیل قرار گرفتند. به‎منظور بررسی روابط بین متغیرهای مستقل و وابسته، از مدل‎یابی معادلات ساختاری با استفاده از Smart PlS استفاده شد. یافته‎ها: نتایج نشان دادند که ۴۴/۶ درصد از پاسخگویان نگرش خوب و ۱۳/۳ درصد نگرش خیلی خوبی نسبت به کارآفرینی داشتند. پاسخگویان دانش نسبتا کمی در زمینه کارآفرینی داشتند (میانگین = ۲/۴۸)، اما هنجارهای ذهنی نسبتا قوی (۳/۵۹) داشتند، کنترل نسبتا زیادی بر رفتار خود داشتند (۳/۶۶) و سطح نوگرایی در بین آنها نسبتا زیاد بود (۳/۶۵). همچنین، میانگین نمرات قصد کارآفرینی آنها (۳/۸۹) نشان داد که دانشجویان تا حدود زیادی قصد کارآفرینی و پرداختن به کسب‎و‎کارهای کارآفرینانه را بعد از تحصیلات خود داشتند. فراهم بودن بسترهای اقتصادی و اجتماعی شرایط مهمی هستند که لازم است برای به فعلیت در آوردن تمایل آنها مهیا باشند. در رابطه با سنجش تمایل دانشجویان نسبت به کارآفرینی، پنج سازه کلیدی مرتبط با مدل توسعه‎یافته تئوری رفتار برنامه ریزی شده، یعنی نگرش شخصی، کنترل رفتاری درک شده، هنجارهای ذهنی، دانش و نوگرایی پیش بینی کننده های اصلی تمایل پاسخگویان به کارآفرینی دانشجویان کشاورزی بودند. هنجار ذهنی با ضریب ۰/۴، دانش با ضریب ۰/۲۸۶، کنترل رفتاری درک‎شده با ضریب ۰/۲۲۱، نگرش با ضریب ۰/۲۱۷، و نوگرایی با ضریب ۰/۲۹۶ تخمین زده شدند. این سازه‎ها اثر مثبت و معناداری بر تمایل به کارآفرینی نشان دادند و در مجموع توانستند ۴۸/۱ درصد از واریانس متغیر تمایل دانشجویان رشته‎های کشاورزی به کارآفرینی را تبیین کنند. همچنین، در بین متغیرهای مربوط به ویژگی‎های فردی، متغیر جنسیت بر تمایل به کارآفرینی اثر معنی‎داری نشان داد و متغیر شرکت در دوره‎های آموزشی کارآفرینی اثر مثبت و معنی‎داری را بر سازه‎های نگرش و تمایل به کارآفرینی نشان داد. رابطه سایر متغیرهای فردی با نگرش و تمایل به کارآفرینی معنی‎دار نبود. نتیجه‎گیری: دانشگاه ‎ها نقش کلیدی در ارائه آموزش های کارآفرینی و القای روحیه کارآفرینی دارند که به ‎نوبه خود، خوداشتغالی را در میان دانش‎آموختگان دانشگاهی ترویج می کند؛ در عین‎ حال، اتکای بیش از حد آن ها به مشاغل سنتی را کاهش می دهد. از این‎رو، آموزش اساتید دانشگاه و مشاوران تحصیلی که چگونه دانشجویان را به‎سمت کارآفرینی سوق دهند و دیدگاه مثبت خود را نسبت به آن منتقل کنند می تواند موثر باشد. آنان می توانند از طریق توصیه ها، تشویق ها و معرفی فرصت ها، هنجار ذهنی مثبتی را در دانشجویان ایجاد کنند. همچنین، ایجاد یک پلتفرم آنلاین با دسترسی به مقالات، کتاب ها، گزارش های تحقیقاتی، ویدئوهای آموزشی و پادکست های مرتبط با کارآفرینی می تواند مفید باشد. این همکاری ها می توانند به دانشجویان انگیزه دهند و به ایده هایشان ارزش تجاری ببخشند. همچنین، فراهم کردن فرصت هایی برای دانشجویان تا پروژه های کارآفرینانه کوچکی را تجربه کنند. این می تواند شامل شرکت در شبیه سازهای کسب وکار، ایجاد یک کسب وکار کوچک آزمایشی، یا حتی فروش محصول در یک بازار دانشجویی باشد.

کلیدواژه ها:

Agricultural students ، Attitude ، Entrepreneurship ، Intention ، Innovativeness ، Planned behavior ، کارآفرینی ، تمایل ، نگرش ، نوگرایی ، رفتار برنامه ریزی شده ، دانشجویان کشاوزری.