تاثیر رهبری پایدارگرا بر نوآوری مقتصد: نقش میانجی اشتراک دانش متنوع و تعدیل گر بریکولاژ کارآفرینانه درشرکت های دانش بنیان و فناور خراسان رضوی

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: در بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه، بحران ها، محدودیت منابع و رکود اقتصادی باعث افزایش حساسیت به هزینه ها و ضرورت مدیریت بهینه منابع شده ­اند؛ در این میان، اتخاذ رویکردهای مقتصدانه نه تنها در ابعاد زندگی فردی، بلکه به طور ویژه در بخش هایی مانند کشاورزی، به‎عنوان راهکاری اساسی برای مقابله با این چالش ها بیش از پیش اهمیت یافته است. شرکت های  فناور و دانش بنیان کشاورزی با هدف تسهیل فرایند تبدیل پایدار دانش به ثروت و ارزش آفرینی در بخش کشاورزی شکل گرفته اند که می تواند زمینه ساز تقویت اقتصاد دانش بنیان و حرکت به سوی توسعه پایدار در بخش کشاورزی کشور شود. با این وجود، بخش قابل توجهی از تلاش ها در حوزه توسعه فناوری های کشاورزی در عمل با موانع و چالش های متعددی مواجه هستند که عمدتا ناشی از پیچیدگی های ذاتی نوآوری و هزینه بر بودن فرآیندهای آن است. در چنین شرایطی، «نوآوری مقتصد» به عنوان یک رویکرد راهبردی، نه تنها پاسخی موثر به محدودیت منابع در بخش کشاورزی به شمار می رود، بلکه می تواند ارتقای کیفیت زندگی کشاورزان و بهبود وضعیت معیشتی اقشار کم درآمد روستایی را نیز به همراه داشته باشد. این نوآوری ها قادرند نیازهای مغفول یا کمتر پاسخ داده شده کشاورزان را برطرف نمایند. نظر به این که شرکت های دانش بنیان کشاورزی معمولا با محدودیت منابع انسانی و مالی و نیز کمبود تخصص مدیریتی مواجه اند، توسعه و ترویج نوآوری مقتصد می تواند نقش کلیدی در پایداری و بقای این شرکت ها داشته باشد. رهبری پایدارگرا که اهداف اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی سازمان را متوازن می سازد، موثرترین نوع رهبری برای تقویت این نوع نوآوری با منابع محدود است. بنا بر این، این پژوهش با هدف بررسی تاثیر جهت گیری رهبری پایدارگرا بر نوآوری مقتصد از طریق نقش میانجی اشتراک دانش متنوع داخلی و خارجی و تعدیلگری بریکولاژ کارآفرینانه انجام شده است. مواد و روش ها: جامعه آماری پژوهش مدیران شرکت های دانش بنیان و فناور کشاورزی پارک علم و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد و دهکده فناوری و کشاورزی، منابع طبیعی و صنایع غذایی خراسان رضوی به تعداد آن ها ۱۶۰ نفر تا پایان فروردین ۱۴۰۴ بود. نمونه گیری به ‎روش تصادفی ساده با حجم نمونه ۱۱۴ نفر باتوجه به جدول مورگان انجام شد. گردآوری داده ها با استفاده از پرسشنامه انجام شد. روایی صوری پرسشنامه توسط نخبگان علمی و اساتید دانشگاهی و روایی همگرا و واگرایی آن به ترتیب با استفاده از روش های فورنل و لارکر و HTMT  تایید شدند. همچنین، پایایی پرسشنامه بر اساس ضرایب آلفای کرونباخ و پایایی مرکب تایید گردید. برای تحلیل های آمار توصیفی از نرم افزار SPSS۲۷  استفاده گردید. با توجه به نرمال نبودن توزیع داده ها، که از طریق انجام آزمون کولموگرف اسمیرنوف انجام شد، روش مدل سازی معادلات ساختاری مبتنی بر واریانس برای آزمون فرضیات پژوهش انتخاب گردید. یافته ها: در این پژوهش، جهت گیری رهبری پایدارگرا بر اشتراک دانش متنوع داخلی و خارجی با ضریب اطمینان ۹۵ درصد تاثیر مستقیم و معناداری دارد (ضرایب معناداری به ‎ترتیب ۴/۷۸۲ و ۴/۷۳۳) و بریکولاژ کارآفرینانه این ارتباطات را تعدیل می کند (ضرایب معناداری به‎ترتیب ۲/۴۰۹ و ۱/۹۸۶). همچنین، تاثیر اشتراک دانش داخلی و خارجی بر نوآوری مقتصد مثبت و معنادار گزارش شد (ضرایب معناداری به ترتیب ۵/۲۷۱ و ۷/۹۲۷). در نهایت، یافته ها نشان دادند که جهت گیری رهبری پایدارگرا از طریق نقش میانجی اشتراک دانش متنوع داخلی بر نوآوری مقتصد تاثیر معناداری داشت (ضریب معناداری: ۴/۴۹۵) و تاثیر جهت گیری رهبری پایدارگرا از طریق نقش میانجی اشتراک دانش متنوع خارجی بر نوآوری مقتصد نیز تایید شد (ضریب معناداری:۵/۴۰۱). نتیجه گیری: بر اساس یافته های پژوهش، فرضیه های مورد نظر تایید شدند و نتایج نشان می ‎دهند که رهبران پایدارگرا در شرکت های دانش بنیان کشاورزی، با تاکید بر ارزش های بلندمدت و تعهد به مسئولیت های محیطی و اجتماعی، بستر مناسبی را برای تقویت تعاملات دانش محور درون سازمانی و برون سازمانی فراهم می کنند. این رویکرد موجب ارتقای همکاری های اثربخش و تسهیل فرایند انتقال دانش، چه در سطح داخلی و چه در ارتباط با سایر ذی نفعان می شود و در نهایت نقش بسزایی در پایداری و توسعه بلندمدت این شرکت ها ایفا می نماید. دسترسی به دانش از منابع متنوع، نقشی اساسی را در ترویج فرآیند خلق ایده های نوآورانه ایفا می کند؛ به نحوی که شرکت های دانش بنیان کشاورزی، با بهره گیری از منابع محدود و توسعه راهکارهای خلاقانه، قادر به ارتقای عملکرد نوآورانه خود حتی تحت شرایط محدودیت منابع هستند. افزون بر این، نتایج حاکی از آن هستند که بریکولاژ کارآفرینانه به‎ عنوان یک متغیر تعدیل کننده، اثر رهبری پایدارگرا بر اشتراک دانش را تقویت می نماید. این یافته بیانگر آن است که رویکرد بریکولاژ، مبتنی بر استفاده خلاقانه و بهینه از منابع در دسترس، سهم چشمگیری در بهبود بهره وری فرآیندهای دانشی در شرکت های مذکور دارد. در نهایت، بررسی فرضیه های میانجی گری آشکار ساخت که رهبری پایدارگرا، از طریق ارتقای تعاملات دانشی، زمینه لازم برای تحقق نوآوری های مقتصد را فراهم می آورد. این مجموعه از نتایج، اهمیت مدیریت مبتنی بر پایداری، یادگیری سازمانی و بهره برداری خلاقانه از منابع محدود را در ارتقای رقابت پذیری و توسعه پایدار شرکت های فناور و دانش بنیان کشاورزی برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

Diversified Knowledge Sharing ، Entrepreneurial Bricolage ، Sustainable Oriented Leadership ، Frugal Innovation ، Knowledge-Based Companies ، اشتراک دانش متنوع ، بریکولاژ کارآفرینانه ، جهت گیری رهبری پایدارگرا ، شرکت های دانش بنیان ، نوآوری مقصد