مقایسه عملکرد دانه و زیست توده ارزن های مرواریدی و پروسو در شرایط کشت آبی و دیم و در تاریخ های مختلف کشت

سابقه و هدف: ارزن ها گروهی از غلات دانه ریز هستند که به دلیل توانایی تحمل تنش خشکی، نیاز آبی اندک و کارآیی زیاد در استفاده از آب، می توانند در کشت های آبی و دیم مناطق خشک و نیمه خشک تولید علوفه خوب و پایداری داشته باشند. با این حال، اطلاعات اندکی از مدیریت کشت آنها در شرایط دیم مناطق مدیترانه ای در دسترس است. بنابراین، پژوهش کنونی با هدف مقایسه عملکرد دانه و زیست توده دو گونه ارزن مرواریدی (Pennisetum glaucum (L.) R. Br.) و پروسو (Panicum miliaceum L.) در شرایط کشت آبی و دیم در رشت و در مزرعه پژوهشی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان انجام شد.مواد و روش ها: این آزمایش به صورت کرت های یک بار خرد شده فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. در این پژوهش دو رژیم آبیاری (دیم و فاریاب) در کرت های اصلی و ترکیب دو ارزن مرواریدی (رقم مهران) و پروسو (رقم پیشاهنگ) و چهار تاریخ کشت (۱۴ خرداد، ۱۶ تیر، ۱۴ مرداد و ۱۵ شهریور) به صورت فاکتوریل در کرت های فرعی در نظر گرفته شدند.یافته ها: تجزیه واریانس داده ها نشان داد که برهمکنش تاریخ کاشت و رژیم آبیاری و همچنین، برهمکنش تاریخ کاشت و رقم از نظر آماری بر عملکرد زیست توده، عملکرد دانه، ماده خشک خوشه، تعداد دانه پر و وزن هزار دانه تاثیر معنی دار داشته اند. مقایسه میانگین داده های برهمکنش رژیم آبیاری و تاریخ کاشت نشان داد که در هر دو رژیم آبیاری مورد مطالعه، با تاخیر در کاشت از ۱۴ خرداد به ۱۵ شهریور از میانگین عملکرد دانه و زیست توده کاسته می شود. با این حال، نتایج متفاوتی در تاریخ های کاشت به دست آمد. در تاریخ های کاشت ۱۴ خرداد، ۱۴ مرداد و ۱۵ شهریور، میانگین عملکرد دانه و زیست توده در کشت آبی و دیم مشابه بود اما در تاریخ کاشت ۱۶ تیر و در کشت دیم، به دلیل کاهش شدید بارش ها (۲۴ درصد) و عدم تامین نیاز آبی گیاهان، عملکرد دانه و زیست توده به طور چشمگیری کاهش یافت. بررسی برهمکنش رقم و تاریخ کاشت نشان داد که ارزن مرواریدی مهران در مقایسه با ارزن پروسو رقم پیشاهنگ توانایی بیشتری در تولید عملکرد دانه و زیست توده دارد. در ارزن مهران بیشترین عملکرد دانه و زیست توده به صورت مشترک از تاریخ های کاشت ۱۴ خرداد (به ترتیب عملکرد دانه و زیست توده ۱۳۶۵.۷۶ و ۷۲۶۱.۰۵ کیلوگرم در هکتار) و ۱۶ تیر (به ترتیب عملکرد دانه و زیست توده ۱۲۹۰.۹۱ و ۷۲۴۰.۴۲ کیلوگرم در هکتار) به دست آمد. در ارزن پروسو رقم پیشاهنگ بیشترین عملکرد دانه و زیست توده به ترتیب با میانگین ۱۱۶۵.۶۶ و ۶۳۴۹.۹۱ کیلوگرم در هکتار در تاریخ کاشت ۱۴ خرداد ثبت شد.نتیجه گیری: در مجموع به دلیل برتری ارزن مرواریدی (رقم مهران) در همه ویژگی های مورد در مقایسه با ارزن پروسو (رقم پیشاهنگ) و عدم تفاوت عملکرد دانه و زیست توده آن در تاریخ کشت ۱۴ خرداد در هر دو رژیم آبیاری دیم و فاریاب که بیانگر همنوایی مناسب مراحل رشد و نمو گیاه با شرایط مطلوب محیطی است، پیشنهاد می شود برای صرفه جویی در مصرف آب، این گیاه به صورت دیم در تاریخ ۱۴ خرداد کشت شود.

کلیدواژه ها:

ارزن ها ، تاریخ کاشت ، تولید علوفه ، دیمکاری ، طول روز