واکاوی و تحلیل گفتمان ایران گرایی فرهنگی در دیوان رودکی با توجه به دیدگاه های لاکلائو و موف

مقاله حاضر با بهره گیری از روش تحلیل گفتمان انتقادی، به بررسی نحوه شکل گیری گفتمانی در دیوان رودکی می پردازد که به آن با عنوان "ایران گرایی فرهنگی" اشاره شده است. در بحث درباره کیفیت ظهور یک گفتمان، ابتدا باید به معانی شکل دهنده اصول آن گفتمان توجه شود؛ بنابراین نویسنده با استفاده از روش لاکلائو و موف و بهره گیری از مفاهیمی چون غیریت سازی، مفصل بندی، دال مرکزی و دال های شناور، تلاش کرده است تا نشانه های گفتمان مبتنی بر ایدئولوژی ایران گرای رودکی را بررسی و ارزیابی نماید. هدف اصلی پژوهش، تجزیه و تحلیل دقیق دال های شناور، حول گره گاه گفتمانی شعر رودکی است. به منظور دستیابی به این هدف، نویسنده با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، به تبیین ارتباط دال های شناور و عناصر مختلف گفتمان با یکدیگر و ارتباط آن ها با دال مرکزی پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که دال مرکزی گفتمان رودکی، "ایران" است که در جهت بخشی و تعیین افق سایر عناصر در متن، نقش مهمی دارد. همچنین دال های شناور در قالب مفاهیمی چون "خردگرایی ایرانی"، "دانش دوستی ایرانی"، "اختیارگرایی و آزاداندیشی ایرانی"، "شادی جویی ایرانی"، "افتخار به حماسه های ایرانی" و "توجه به جشن های ایرانی"، به گونه ای مفصل بندی شده اند که به طور کلی در خدمت دال مرکزی قرار دارند و با ارتباط با آن، توجیه خود را می یابند. لازم به ذکر است که گفتمان ایران گرایی رودکی همسو با جهت گیری ایدئولوژیک حکومت سامانی، نقش مهمی در احیاء و تقویت هویت ملی ایرانیان داشته است.

کلیدواژه ها:

گفتمان انتقادی ، ایران گرایی فرهنگی ، دال های شناور ، دال مرکزی ، رودکی ، لاکلائو و موف