نشانه شناسی بلاغی داستان و فیلم درخت گلابی

نشانه شناسی بلاغی یکی از انواع «رمزگان متنی» در دسته بندی سه گانه دنیل چندلر است که گستره وسیع تری را نسبت به مباحث بلاغی پیشین شامل می شود و تنها به عناصر کلامی محدود نمی شود؛ بلکه می توان این نشانه ها را در تصویر، صدا یا در بافت کلام جستجو کرد. در این رویکرد نشانه شناسی، روابط بین نشانه ها و معانی ضمنی آن ها از منظر بلاغی بررسی می شود و علاوه بر زبان شناسی، شعر، داستان و ادبیات نمایشی، در تحلیل آثار هنری دیگری مانند سینما، نقاشی، عکاسی، موسیقی و معماری کاربرد دارد. در این مقاله، داستان و فیلم درخت گلابی را بر اساس نشانه های بلاغی در چهار دسته بندی نشانه شناسی نمادها، نشانه شناسی عناصر بینامتنی، نشانه شناسی تقابل ها و نشانه شناسی عناصر بیانی که هرکدام از چند بخش تشکیل می شود، تحلیل و بررسی کردیم. نتایج این بررسی ها نشان داد که نشانه های بلاغی از قبیل استعاره، تشبیه، کنایه، مجاز، تضمین، ضرب المثل، تقابل های دوگانه، متناقض نما، انواع نمادهای مربوط به اشخاص، اشیاء، صداها و طبیعت در سراسر بافت متن به صورت نهفته و همراه با اشاراتی حضور دارند که مخاطب را به کشف آن نشانه بلاغی هدایت می کنند. بر اساس بررسی ها، موارد مربوط به دسته اول، نشانه شناسی نمادها و دسته چهارم، نشانه شناسی عناصر بیانی از دو دسته دیگر در داستان و فیلم درخت گلابی بیشتر یافت شد؛ ضمن آن که مهم ترین نشانه بلاغی این دو اثر را می توان عنوان آن، یعنی «درخت گلابی» در نظر گرفت که استعاره ای از شخصیت اصلی است.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی ، بلاغت ، درخت گلابی ، گلی ترقی ، داریوش مهرجویی ، دنیل چندلر