نقش ناآگاهی والدین در بروز اضطراب، افسردگی و اختلالات هیجانی در نوجوانان نسل زد و آلفا

نوجوانان نسل زد (متولدین تقریبی ۱۹۹۷–۲۰۱۲) و نسل آلفا (متولدین اوایل دهه ۲۰۱۰ به بعد) در یک دهه اخیر افزایش چشمگیر نشانههای اضطراب، افسردگی و مشکلات تنظیم هیجانی را گزارش کردهاند؛ عوامل زمینهای متعدد شامل دسترسی بیوقفه به رسانههای اجتماعی، نااطمینانی اقتصادی و پیامدهای همهگیری کووید-۱۹ مطرح شدهاند (Anderson, ۲۰۲۴; Tang, ۲۰۲۵). یکی از زوایای کمتر بررسی شده اما تعیین کننده، «ناآگاهی والدین» — یعنی فقدان درک، حساسیت یا شناخت به نشانه های هیجانی و رفتارهای فرزندان — است. این مقاله مرور نظری و شواهد موجود را درباره چگونگی نقش آفرینی ناآگاهی والدین در شکلگیری و تشدید اختلالات اضطرابی، افسردگی و اختلالات هیجانی در نوجوانان نسل زد و آلفا بررسی می کند. متون کلیدی شامل مطالعات مربوط به پایش و دانش والدین، کنترل روان شناختی والدین، توانایی ذهنخوانی/ذهنآگاهی والدین (mentalization)، و مطالعات جامع توزیع فراوانی اختلالات در نسلها است (Pelham et al., ۲۰۲۲; Ballespí et al., ۲۰۱۹; Zhu, ۲۰۲۴; Tang, ۲۰۲۵). شواهد نشان میدهد که دانش/پایش والدین با کاهش نشانههای افسردگی و اضطراب در نوجوانان مرتبط است و از سوی دیگر کنترل روانشناختی و فقدان درک هیجانی والدین با شدت گرفتن مشکلات هیجانی همبودی دارد (Pelham, ۲۰۲۲; Zhu, ۲۰۲۴). همچنین رابطه دوسویهای مشاهده شده است: سلامت روان والدین و استرسهای خانوادگی میتوانند بر آگاهی والدین تاثیر بگذارند و بالعکس بر سلامت نوجوان (Time, ۲۰۲۳). مقاله به صورت ترکیبی عمل می کند: (۱) مروری متمرکز بر شواهد موجود، (۲) ارائه یک چارچوب مفهومی که مسیرهای علیتی احتمالی (مثلا ناآگاهی → کاهش پایش/ارتباط → تشدید اضطراب/افسردگی) را نشان میدهد، و (۳) پیشنهاد روششناسی برای پژوهشهای آینده شامل طراحی پیمایشی-طولی، ابزارهای استانداردشده و تحلیلهای چندسطحی. در پایان پیشنهاداتی عملی برای مداخلات خانوادگی، آموزش والدین و سیاستگذاری نوجوانمحور ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: ناآگاهی والدین ، اضطراب نوجوانی ، افسردگی نوجوانی ، نسل زد و آلفا