نقش مشارکت شهروندان در بهبود کارایی مدیریت پسماند جامد شهری شهرداری رشت: مطالعه کیفی بر اساس نظریه رفتار برنامه ریزی شده

مشارکت شهروندی یکی از ارکان اساسی مدیریت پسماند جامد پایدار است، به ویژه در شهرهایی که منابع فنی و مالی محدودی در اختیار دارند. این پژوهش با هدف بررسی نقش مشارکت شهروندان در بهبود کارایی مدیریت پسماند جامد شهری در شهر رشت و تبیین عوامل موثر بر تمایل شهروندان به همکاری در این حوزه طراحی شده است. با استفاده از رویکرد کیفی و چارچوب نظری «رفتار برنامه ریزی شده» (TPB)، داده ها از طریق مصاحبه های عمیق با ۲۲ شهروند از محلات مختلف رشت در سال ۱۴۰۴ جمع آوری شدند. تحلیل داده ها بر اساس روش تحلیل محتوای تماتیک (Thematic Content Analysis) انجام گرفت. یافته ها نشان می دهد که سه سازه اصلی نظریهTPB نگرش نسبت به رفتار، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درک شده به طور معناداری بر تمایل شهروندان رشت به مشارکت در مدیریت پسماند (از جمله جداسازی از مبدا، رعایت زمان بندی دفع و استفاده از ظروف اختصاصی) تاثیر می گذارند. از میان این سازه ها، «کنترل رفتاری درک شده» که شامل دسترسی به زیرساخت های مناسب، وضوح دستورالعمل ها و پاسخگویی شهرداری قوی ترین پیش بینی کننده رفتار واقعی بود. همچنین، عواملی مانند نبود بازخورد موثر از سوی شهرداری، ابهام در قوانین، و نگرش های فردگرایانه نسبت به فضاهای عمومی، از موانع اصلی مشارکت شناسایی شدند. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران شهری از رویکردهای ارتباطی دوسویه، آموزش های هدفمند و مکانیزم های مشارکتی مبتنی بر اعتماد عمومی استفاده کنند تا زمینه گذار از «شمول سطحی» به «مشارکت فعال و پایدار» فراهم گردد.

کلیدواژه ها:

مشارکت شهروندی ، مدیریت پسماند جامد ، رفتار برنامه ریزی شده ، جداسازی از مبدا ، شهرداری رشت ، پایداری شهری