از سایه تا صدر: روند قدرت ایل قرامانلو در عصر صفوی

ایل قرامانلو از جمله ایلات راهبردی ترک تبار آناتولی بود که در پی مواجهه با قدرت رو به گسترش عثمانی، ناگزیر به مهاجرت به ایران شد. این مهاجرت، نه تنها یک جابه جایی جغرافیایی، بلکه نقطه آغاز پیوندی سیاسی و مذهبی با صفویان بود. قرامانلوها با پیوستن به خانقاه اردبیل، به سرعت در ساختار قزلباش جایگاهی برجسته یافتند و به یکی از قبایل فرعی موثر در تحکیم قدرت صفویان تبدیل شدند. وفاداری عمیق آنان به خاندان صفوی، همراه با توان رزمی بالا، موجب شد تا در عرصه های نظامی و سیاسی به عنوان متحدانی قابل اعتماد شناخته شوند و در نهایت به یکی از ارکان قدرت دولت صفوی بدل گردند. هدف این پژوهش، بررسی روند قدرت یابی افراد ایل قرامانلو در دوره های مختلف صفوی و تحلیل جایگاه آنان در ساختار قدرت است. اهمیت این موضوع در شناخت سازوکار ظهور و افول ارکان قدرت در دولت صفوی نهفته است؛ سازوکاری که تعامل میان وفاداری ایلی، رقابت های درون ساختاری، و سیاست های تمرکزگرایانه سلطنت را در بر می گیرد. یافته های این تحقیق، که به روش کتابخانه ای گردآوری شده اند، نشان می دهند که قرامانلوها با تکیه بر وفاداری و مشارکت فعال در ساختار نظامی، به مدارج بالای قدرت دست یافتند، اما در پی رقابت های شدید با سایر ایلات قزلباش و تغییرات در سیاست های سلطنتی، موقعیت خود را از دست داده و از ساختار قدرت کنار گذاشته شدند. این تجربه، نمونه ای از پویایی قدرت در دولت صفوی و نقش ایلات در آن است.

کلیدواژه ها:

قرامانلو ، صفویان ، بیرام بیک قرامانلو ، ذوالفقارخان قرامانلو ، امیرمحمود یاراحمدی اصفهانی(نجم ثانی)