تحلیل محتوای کتب درسی علوم تجربی دوره اول متوسطه بر حسب مقوله جنسیت

در جوامع امروزی، نظام های آموزشی نقش کلیدی در شکل دهی به فرهنگ و انتقال دانش به نسل های آینده ایفا می کنند و کتب درسی به مثابه نقشه راهی برای این انتقال عمل می کنند. محتوای این کتب نه تنها بر درک علمی دانش آموزان تاثیر می گذارد، بلکه نقشی محوری در شکل گیری هویت، باورها و ارزش های آن ها دارد. از این رو، تحلیل و بررسی ابعاد مختلف کتب درسی، به ویژه در مقوله جنسیت، دارای اهمیتی خاص است. هدف اصلی این تحقیق تحلیل محتوای کتب درسی علوم تجربی دوره اول متوسطه بر حسب مقوله جنسیت می باشد. این تحقیق به عنوان یک پژوهش توصیفی طراحی شده است و هدف آن توصیف و درک جامع از یک پدیده اجتماعی خاص است. در مطالعات توصیفی، محقق با تعیین چارچوب نظری به دنبال گردآوری اطلاعات دقیق و جامع در خصوص عوامل موثر بر پدیده مدنظر است. این اطلاعات به او امکان می دهد تا بتواند با نگاهی تحلیلی به ابعاد مختلف موضوع پژوهش بپردازد. از لحاظ نوع متغیرها، این تحقیق در زمره پژوهش های کیفی قرار می گیرد. به این معنا که پژوهشگر در این مطالعه به جای استفاده از داده های عددی، بر تحلیل و تفسیر مفاهیم، معانی و تجارب موجود در داده ها تمرکز دارد. این تحقیق همچنین از جنبه اهداف، در حوزه مطالعات بنیادی قرار دارد. این پژوهش که با روش تحلیل محتوا طراحی و اجرا شده است، از بیشتر متغیرهای کمی بهره مند است. جامعه آماری این تحقیق، کتاب درسی علوم تجربی مقطع دوره اول متوسطه است که شامل ۳ جلد کتاب می شود. همچنین داده ها با استفاده از آمار توصیفی و نرم افزار Excel پردازش شده و به صورت بصری ارائه می شوند. نتایج فصل چهارم پژوهش نشان داد که بازنمایی جنسیت در کتب علوم تجربی دوره اول متوسطه به طور قابل توجهی کلیشه های جنسیتی سنتی را تقویت می کند. در تحلیل کمی، نقش های علمی، فنی، و مدیریتی عمدتا به مردان اختصاص یافته، در حالی که زنان به نقش های خانگی، حمایتی، و آموزشی محدود شده اند. تحلیل کیفی نیز حاکی از آن بود که اسامی و تصاویر به گونه ای بازنمایی شده اند که جایگاه مردان را در موقعیت های رهبری و علمی برجسته می کند، در حالی که زنان حضوری محدود و انفعالی دارند. این الگوها نشان دهنده ضرورت بازنگری در محتوای کتب درسی برای تحقق برابری جنسیتی است.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، کتب درسی مقطع متوسطه اول ، جنسیت ، نابرابری جنسیتی