بررسی اثر سامانه پخش سیلاب بر ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک (مطالعه موردی: داوودرشید کوهدشت)

سابقه و هدف: ایستگاه پژوهشی پخش سیلاب داوودرشید کوهدشت با هدف مهار سیلاب، تغذیه سفره های آب زیرزمینی و سازگاری گونه های مختلف درختی در منطقه کوهدشت احداث شده است. اهمیت ایستگاه پژوهشی پخش سیلاب داوودرشید کوهدشت زمانی مشخص می شود که تا قبل از احداث این طرح، شهر کوهدشت و روستای آب باریکی در معرض وقوع سیل قرار داشته اند. هدف از این پژوهش، بررسی تاثیر پخش سیلاب بر بهبود خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در ایستگاه پخش سیلاب داوود رشید کوهدشت است. مواد و روش ها: ایستگاه پخش سیلاب داوود رشید در مختصات ۴۲ ۳۳ ۳۳ عرض شمالی و ۳ ۴۱ ۴۷ طول شرقی (مساحت حدود ۲۳ هکتار) در دشت کوهدشت قرار گرفته است. از دو ناحیه عرصه پخش سیلاب و عرصه شاهد به ترتیب ۲۸ و ۲۰ نمونه از عمق ۰ تا ۳۰ و ۳۰-۶۰ سانتی متری سطح خاک براساس روش سیستماتیک-تصادفی برداشت شد. در آزمایشگاه خاکشناسی خصوصیاتی نظیر بافت خاک، درصد ماسه، سیلت و رس، اسیدیته (pH)، هدایت الکتریکی (EC) و همچنین، از ویژگی های حاصل خیزی خاک و مواد غذایی اصلی آن، ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC)، درصد کربنات کلسیم معادل (CCE)، درصد کربن آلی (OC)، فسفر قابل جذب (P)، درصد ازت کل (N) و پتاسیم قابل جذب (K) خاک اندازه گیری شد. برای تحلیل آماری داده های پارامترهای فیزیکی و شیمیایی داخل و خارج عرصه آزمون t-Student استفاده شد. برای مقایسه تغییرات پارامترهای فیزیکی و شیمیایی در عرصه های مختلف پخش سیلاب در اثر سیل گیری، از آزمون کروسکال والیس استفاده گردید. نتایج و بحث: نتایج بررسی استفاده از آزمون t بین مقادیر پارامترها در عرصه های پخش سیلاب و شاهد نشان داد که در عمق ۰-۳۰ سانتی متر خاک، بین مقدار پارامترهای pH، درصد شن، درصد رس، فسفر، EC و درصد نیتروژن تفاوت معنی داری وجود دارد. در عمق ۳۰-۶۰ سانتی متر، بین مقادیر پارامتر پتاسیم، EC، درصد شن، درصد سیلت، پتاسیم و درصد نیتروژن تفاوت معنی داری وجود دارد. که حاکی از اثر گذاری معنادار پخش سیلاب بر روی پارامترهای ذکر شده بوده است. نتایج آزمون کروسکال والیس بین عرصه های A، B و C (بالادست، میانه و پایین دست) پخش سیلاب نشان می دهد که بین مقادیر پارامترهای pH، فسفر و درصد نیتروژن، OC، درصد سیلت و درصد رس در عمق ۰-۳۰ سانتی متر تفاوت معنی دار و در عمق ۳۰-۶۰ سانتی متر، بین مقادیر pH، OC، CEC و CCE و در عمق ۳۰-۶۰ سانتی متر خاک عرصه های پخش سیلاب تفاوت معنی داری وجود ندارد. بین مقدار EC درصد شن، OC، درصد سیلت، فسفر، درصد نیتروژن و درصد رس در عمق ۳۰-۶۰ سانتی متر عرصه های پخش سیلاب تفاوت معنی داری در سطح ۰۵/۰ وجود دارد. بین مقادیر پارامتر پتاسیم در خاک با عمق ۳۰-۶۰ سانتی متر عرصه های مختلف پخش سیلاب تفاوت معنی داری در سطح ۰۱/۰ وجود دارد.نتیجه گیری: با احداث پروژه پخش سیلاب داوودرشید کوهدشت، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک نسبت به منطقه شاهد تغییر یافته اند و همچنین توانسته است که با ایجاد شرایط مناسب زمینه را برای بهبود پوشش گیاهی به دلیل وجود رطوبت بیشتر و خاک حاصلخیزتر فراهم نماید که این مساله در ادامه خود زمینه ساز بهترشدن کمیت و کیفیت خصوصیات خاک شده است. همچنین با توجه به اینکه در بالادست عرصه پخش سیلاب آبشویی بیشتر اتفاق افتاده و در پایین دست معمولا رسوب گذاری عناصر ریزدانه بیشتر بوده است، کمیت و کیفیت خصوصیات خاک در پایین دست شرایط بهتری نسبت به بالادست عرصه پخش سیلاب داوودرشید نشان داده است.

کلیدواژه ها:

آزمون کروسکال والیس ، آزمون t ، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک ، عرصه شاهد ، استان لرستان