ارزیابی پتانسیل دگرآسیبی عصاره های گیاهی و مقایسه آن با تیمارهای شیمیایی بر علف های هرز بیتیراخ (Galium aparine L.) و ماشک گل خوشهای (Vicia villosa Roth.) در مزرعه نخود

علف های هرز از محدودیت های اصلی تولید نخود در بوم نظام های کشاورزی هستند که استفاده از عصاره های گیاهی با پتانسیل دگرآسیبی می تواند رویکردی پایدار برای مدیریت آن ها ارائه دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات دگرآسیبی و سمیت گیاهی عصاره های گیاهی بر علف های هرز بی تی راخ (Galium aparine L.) و ماشک گل خوشه ای (Vicia villosa Roth.) در زراعت نخود (Cicer arietinum) طی دو سال زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ و ۱۴۰۲-۱۴۰۱ انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل عصاره های گیاه بابونه (Anthemis odontostephana Boiss.)، کنگر کوهی (Gundelia tournefortii L.)، پوسته بادام زمینی (Arachis hypogaea L.)، اسید پلارگونیک (Pelargonic acid)، علف کش چلنج (آکلونیفن) و شاهد (آب خالص) بودند. در سال اول، اسید پلارگونیک و عصاره کنگر به ترتیب با ۷۰/۳ درصد و ۶۷/۱۳ درصد بیشترین اثر مهاری بر رشد ماشک گل خوشه ای، و به ترتیب با ۷۶/۵۲ درصد و ۳۳/۵۳ درصد بیشترین بازدارندگی را بر رشد بی تی راخ نشان دادند. همچنین، میزان سبزینگی ماشک گل خوشه ای در اثر کاربرد اسید پلارگونیک ۳۱/۶۰ درصد کاهش یافت. در سال دوم، بیشترین کاهش رشد بی تی راخ مربوط به اسید پلارگونیک (۰۳/۴۷ درصد) و عصاره کنگر (۷۹/۴۶ درصد) بود. در همین سال، سبزینگی بی تی راخ در اثر کاربرد اسید پلارگونیک ۹۱/۶۹ درصد و سبزینگی ماشک گل خوشه ای بهوسیله عصاره بابونه ۲/۷۴ درصد نسبت به شاهد کاهش یافت. هدایت روزنه ای بی تی راخ در سال دوم توسط عصاره بابونه (۸۰/۶۶ درصد) و هدایت روزنه ای ماشک گل خوشه ای در سال اول بهوسیله اسید پلارگونیک (۵۵/۴۰ درصد) و در سال دوم توسط عصاره بابونه (۷۵/۵۱ درصد) و اسید پلارگونیک (۷۴/۴۹ درصد) نسبت به شاهد کاهش یافت. فلورسانس کلروفیل در بی تی راخ و ماشک گل خوشه ای تحت تیمار بابونه در سال دوم به ترتیب ۶۳/۵۶ درصد و ۱۴/۳۶ درصد کاهش داشت. تحلیل اسانس بابونه با کروماتوگرافی گازی، ۲۱ ترکیب را شناسایی کرد که ترپنوئیدها، به ویژه مایرتنیل استات، ترکیبات اصلی بودند. با توجه به پتانسیل بالای عصاره بابونه در مهار علف های هرز، انجام تحقیقات بیشتر برای توسعه آن به عنوان علف کش گیاهی سازگار با محیط زیست و گزینه ای جایگزین برای علف کش های شیمیایی توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

بازدارندگی رشد ، سم گیاهی ، علفکش طبیعی ، متابولیت های ثانویه ، مدیریت پایدار