ارزیابی عملکرد، اجزای عملکرد و شاخص های سودمندی اسفرزه (Plantago ovata Forsk.) و بادام زمینی (Arachis hypogaea L.) در سیستم کشت مخلوط افزایشی

به منظور بررسی اثر کشت مخلوط افزایشی اسفرزه (Plantago ovata Forsk.) و بادام زمینی (Arachis hypogaea L.) بر عملکرد و اجزای عملکرد و شاخص های سودمندی، پژوهشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با هشت تیمار و سه تکرار در سال زراعی ۹۵-۱۳۹۴ در مزرعه پژوهشی دانشگاه جیرفت اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل کشت خالص بادام زمینی و اسفرزه و نسبت­های افزایشی ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ درصد اسفرزه به ۱۰۰ درصد بادام زمینی بودند. تراکم بادام زمینی و اسفرزه در کشت خالص به ترتیب ۲۵ و ۵۰ بوته در مترمربع در نظر گرفته شد. در کشت مخلوط تراکم بادام زمینی به صورت ثابت و معادل ۲۵۰ بوته در مترمربع و اسفرزه براساس تیمارهای آزمایش به صورت افزایشی بین ردیف­های بادام زمینی اضافه گردید. صفات و شاخص­های مورد بررسی عبارت بودند از عملکرد و اجزای عملکرد اسفرزه، عملکرد و اجزای عملکرد بادام زمینی و شاخص­های سودمندی کشت مخلوط. نتایج نشان داد که صفات تعداد شاخه فرعی، تعداد پایک، وزن نیام­ها، تعداد نیام نرمال و غیرنرمال، زیست توده، وزن خشک دانه در بوته و عملکرد دانه (مغز تازه) بادام زمینی در واحد سطح به طور معنی­داری تحت تاثیر نسبت های افزایشی اسفرزه قرار گرفتند (۰۱/۰ p≤). اثر این نسبت­های کشت بر درصد پوکی و درصد پوسته معنی­دار نبود. افزایش نسبت تراکم اسفرزه در کشت مخلوط با بادام زمینی، صفات تعداد شاخه فرعی، تعداد نیام نرمال، وزن نیام ها، ماده خشک دانه در بوته، عملکرد مغز تازه (وزن خشک نیام ها) در واحد سطح و عملکرد زیست توده را به صورت خطی و معنی دار کاهش داد. میزان عملکرد دانه در کشت مخلوط ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ درصد اسفرزه + ۱۰۰ درصد بادام زمینی نسبت به کشت خالص ۵/۲، ۵/۱۶، ۹/۲۲، ۵/۳۰، ۶/۴۰ و ۹/۴۷ درصد کاهش یافت. افزایش تراکم اسفرزه در کشت مخلوط باعث کاهش معنی­دار (۰۱/۰p≤ ) اجزای عملکرد و تعداد دانه در سنبله و افزایش معنی­دار (۰۱/۰p≤) زیست توده و عملکرد دانه آن در واحد سطح شد، ولی بر وزن هزار دانه اسفرزه تاثیری نداشت. بالاترین میزان عملکرد اسفرزه (۰۷/۶۹ گرم در مترمربع) در کشت خالص که با ۱۰۰ درصد اسفرزه + ۱۰۰ درصد بادام زمینی (۶۳/۶۷ گرم در مترمربع) تفاوت معنی داری نداشت و کمترین آن (۳۳/۵۵ گرم در مترمربع) در کشت مخلوط ۲۰ درصد اسفرزه به ۱۰۰ درصد بادام زمینی به دست آمد. بیشترین میزان شاخص بهره وری سیستم (۱۳/۷۲ (SPI= و سودمندی کشت مخلوط (۵۱/۵IA=) از ترکیب ۲۰ درصد اسفرزه + ۱۰۰ درصد بادام زمینی به دست آمد. بنابراین با توجه به عدم توان رقابتی بادام زمینی در تراکم های بالاتر اسفرزه، نسبت کاشت ۲۰ درصد اسفرزه + ۱۰۰ درصد بادام زمینی باعث بهبود عملکرد، اجزاء عملکرد و شاخص های مختلف سودمندی کشت مخلوط اسفرزه و بادام زمینی نسبت به کشت خالص گردید و بنابراین این تیمار در شرایط گرمسیری و نیمه گرمسیری جیرفت توصیه می شود که البته این موضوع نیازمند مطالعات تکمیلی می­باشد.

کلیدواژه ها:

زیست توده ، سودمندی ، شاخص بهره وری سیستم ، کارآیی استفاده از زمین ، نظام های زراعی کم نهاده