نقش هوش مصنوعی در ارتقای سواد اطلاعاتی

مقدمه و هدف: در عصر حاضر که فناوری های نوین به سرعت در حال تحول اند، توانایی افراد در یافتن، ارزیابی و استفاده از اطلاعات به صورت موثر، به عنوان یکی از مهم ترین مهارت های بقا و پیشرفت در زندگی شخصی، تحصیلی، شغلی و اجتماعی تلقی می شود. در این میان، سواد اطلاعاتی نه تنها یک ضرورت فردی، بلکه یکی از پیش نیازهای اساسی توسعه پایدار، یادگیری مادام العمر، و مشارکت موثر در جوامع دانش بنیان است. هوش مصنوعی با توانایی پردازش و تحلیل حجم عظیمی از داده ها، به یکی از کلیدی ترین ابزارها در عصر اطلاعات تبدیل شده است. این فناوری با ارائه راهکارهای نوین در مدیریت، ارزیابی و دسترسی به اطلاعات، پتانسیل بی شماری برای ارتقای سواد اطلاعاتی در بین فراگیران دارد. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش هوش مصنوعی در ارتقای سواد اطلاعاتی است.روش ها: این پژوهش به لحاظ هدف بنیادی، کاربردی و ازنظر روش کیفی و مبتنی بر نظریه مبنایی است. جامعه آماری پژوهش را خبرگان حوزه هوش مصنوعی و سواد اطلاعاتی تشکیل دادند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. معیار انتخاب خبرگان، داشتن حداقل ۳ سال سابقه فعالیت علمی و پژوهشی در این حوزه بود. حجم نمونه براساس اصل اشباع نظری تعیین شد. ابزار جمع آوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که بر مبنای آن، داده ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند و در نهایت مدل مفهومی پژوهش تدوین گردید. برای اعتبارسنجی یافته ها از روش روایی صوری و محاسبه ضریب توافق بین کدگذاران استفاده شد که ضریب پایایی مصاحبه ها ۹۲ درصد به دست آمد.یافته ها: یافته ها نشان داد که در حوزه شرایط علی ۱۳ کد، در حوزه شرایط زمینه ای۲۵ کد، در حوزه شرایط مداخله گر ۲۵ کد، در حوزه راهبردها ۲۶ کد، در حوزه پیامدها ۲۷ کد استخراج شد.بحث و نتیجه گیری: نتایج نشان داد که هوش مصنوعی به طور قابل توجهی به ارتقای سواد اطلاعاتی کمک کرده و توانسته است جنبه های مختلف این مهارت ها را بهبود بخشد. با استفاده از ابزارهای جستجوی مبتنی بر هوش مصنوعی، کاربران قادر به یافتن اطلاعات دقیق تر و مرتبط تر شده اند. تحلیل حجم های بزرگ داده ها و شناسایی الگوها و روندها به کاربران کمک کرده تا درک عمیق تری از اطلاعات پیدا کنند و تصمیمات بهتری اتخاذ کنند. همچنین، ابزارهای هوش مصنوعی در ارزیابی اعتبار منابع و شناسایی محتوای جعلی به کاهش انتشار اطلاعات نادرست و ارتقای دقت اطلاعات موثر هستند.اصالت: با وجود انجام پژوهش های متعدد در زمینه سواد اطلاعاتی و فناوری های نوین، مرور منابع نشان داد که تاکنون مطالعه ای جامع و نظام مند با تمرکز مستقیم بر نقش هوش مصنوعی در ارتقای سواد اطلاعاتی انجام نشده است. این پژوهش با رفع این خلا، گامی نوآورانه در تبیین و تحلیل این رابطه نوظهور برداشته و زمینه ساز توسعه چارچوب های نظری و کاربردی در این حوزه شده است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، سواد ، سواد اطلاعاتی ، نظریه مبنایی