پیوند رازآلود شمس و مولانا: واکاوی یک رابطه آموزشی وجودی در چارچوب نظریه های جدید تحول شخصیت

رابطه میان شمس تبریزی و مولانا جلال الدین، از شگفت انگیزترین و پیچیده ترین پیوندها در تاریخ عرفان اسلامی است؛ پیوندی که طی قرن ها بیشتر با تعابیر شاعرانه، روایت های ستایش آمیز یا تاویل های نمادین توضیح داده شده است. با این حال، این رابطه را می توان از زاویه ای نو و با بهره گیری از نظریه های معاصر تحول شخصیت، روان شناسی معنوی و الگوهای تربیت مبتنی بر «تغییر هویت» بازخوانی کرد؛ زاویه ای که در پژوهش های گذشته کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله با روش «پدیدارشناسی تفسیری» و با تکیه بر تحلیل دقیق متون بنیادین چون مقالات شمس، مناقب العارفین، دیوان شمس و مثنوی، می کوشد سازوکارهای دگرگونی مولانا را در مواجهه با شمس آشکار سازد و نشان دهد که این رابطه از جنس «تربیت وجودی» و نه صرفا پیوندی عاطفی یا عارفانه بوده است.یافته های پژوهش نشان می دهد که شمس تبریزی در نقش یک «برانگیزاننده تحول»، مولانا را در چهار مرحله اساسی گسست فکری، گسست احساسی، گسست اجتماعی و تولد معنوی هدایت کرده و با ایجاد تکانه های درونی، نوعی بازسازی هویت در مولانا رقم زده است. بررسی شیوه گفتار، رفتار، حضور و کناره گیری های شمس آشکار می کند که او از روش هایی همچون ایجاد شوک معرفتی، بیدارگری درونی، گفتگوهای بنیادافکن، و فاصله گذاری هدفمند بهره برده تا مولانا از مرحله دانش آموزی سنتی به مرتبه تجربه ورزی معنوی و آفرینشگری روحانی برسد. یافته ها همچنین نشان می دهد که این دگرگونی نه رخدادی دفعی، بلکه فرایندی تدریجی و چندلایه بوده است که ابعاد شخصیتی، احساسی و اندیشه ای مولانا را دگرگون کرده و زمینه ساز شکل گیری یکی از بزرگ ترین میراث های عرفانی جهان شده است.این پژوهش با ارائه یک مدل تحلیلی تازه از چگونگی دگردیسی مولانا، افق های نوینی برای مطالعات میان رشته ای در حوزه عرفان، تعلیم و تربیت و روان شناسی معنوی می گشاید و تصویری عالمانه تر و غیرتکراری از نسبت شمس و مولانا ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

شمس تبریزی ، مولانا ، تحول شخصیت ، تربیت وجودی ، دگرگونی معنوی ، پدیدارشناسی تفسیری