تحلیل اقتباسات قرآنی حافظ و ارتباط آن با تسمیه لسان الغیب

قرآن کریم و تاثیر آن در بالندگی معنایی اشعار حافظ همواره موردتوجه تحلیلگران ادبی بوده است. اقتباس های قرآنی این شاعر نکته سنج چنان است که معانی و مفاهیم قرآنی نه تنها به اشعار او جهت گیری معنوی خاصی بخشیده است بلکه در تسمیه وی به لقب «لسان الغیب» نقش آفرین بوده است، طوری که از اوائل سده نهم به بعد در میان شاعران پارسی گو، این لقب صرفا به حافظ شیرازی اطلاق شده است. در این میان جمع اقتباس قرآنی و غیب گویی در ظاهر دشوار و ناپذیرفتنی است. آنچه در این مقاله بدان می پردازیم مسئله لسان الغیب بودن حافظ در عین اقتباس از قرآن کریم است. هدف آن است که نشان دهیم اگر حافظ را لسان الغیب خوانده اند به سبب غیب گویی و پیشگویی شگفت نیست بلکه لسان الغیب بودن وی، بیانگر مطالعه دقیق و درک عمیق او از حقایق است؛ به گونه ای که توانسته است با دقت در ریزه کاری های منابع خود، سخن را به گونه ای ترکیب کند که جلوه تازه بیابد. لسان الغیب نامیدن حافظ به اعتبار همین ریزه کاری ها و ریزبینی ها است. اقتباس های حافظ از قرآن کریم نوع خاصی از اقتباس است که با اقتباس یا تعامل سایر شاعران با قرآن کریم متفاوت است. لایه های این نوع اقتباس عمدتا براساس بازسازی تفسیری از مفاهیم و تعابیر قرآنی با استفاده از «قاعده استطراد» یعنی شیوه عرضه متنوع موضوعات و درعین حال هماهنگ با آیات و سوره های قرآنی است.

کلیدواژه ها:

غزلیات حافظ شیرازی" ، لسان الغیب" ، اقتباس از قرآن کریم" ، " ، قاعده استطراد"