پروژه نوسازی رشیدرضا در مواجهه با غرب

«نوسازی» در جهان اسلام از آغاز عصر جدید تاکنون از چالش های سنت و مدرنیته بوده و پرسش از نسبت اسلام با تمدن غرب را به میان می آورد. این مقاله می کوشد به این پرسش محوری پاسخ دهد که رشیدرضا چگونه در اندیشه ی اصلاحی خود، دیالکتیکی فعال میان سنت اسلامی و عقلانیت مدرن را سامان داده و از رهگذر آن، طرحی بدیل برای نوسازی جهان اسلام ارائه کرده است. ضرورت این پژوهش از آن جا ناشی می شود که میراث فکری رشیدرضا، یکی از حلقه های اصلی شکل گیری گفتمان های اصلاح دینی و مدرن سازی بومی در جهان اسلام به شمار می رود. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و بررسی آثار اصلی او، به ویژه مقاله «منافع الاوروبیین و مضارهم فی الشرق» در مجله المنار، نشان می دهد که راهبرد رشیدرضا در نوسازی، مبتنی بر نقد درونی سنت اسلامی، الهام گیری انتقادی از عقلانیت سیاسی غرب، و تاکید بر نهادسازی مدنی است. یافته ها حاکی از آن اند که او با طرح «سکولاریسم اسلامی» و دفاع از «مدرنیزاسیون تفکیکی»، مسیر سومی میان سنت گرایی و غرب گرایی گشود و کوشید با تفکیک میان صورت و ماهیت تمدن غرب، پذیرش گزینشی نهادها و علوم آن را ممکن سازد؛ و می کوشد ابعاد مختلف این دیالکتیک و پیامدهای آن برای پروژه نوسازی در اندیشه ی رشیدرضا را تحلیل می کند.

کلیدواژه ها:

رشیدرضا ، نوسازی اسلامی ، سنت و مدرنیته ، سکولاریسم اسلامی