نقد فرمالیستی شعر در آن لحظه اخوان و سبد لیمو عبدالمعطی حجازی و تبیین ابعاد جغرافیای ادبی آن

در مطالعات نوین فضا و مکان دیگر صرفا مفاهیم کالبدی تلقی نمی شوند، بلکه به عنوان سازه هایی معنادار در بستر زبان، فرهنگ و ادبیات مورد توجه اند. شعر به مثابه بازتابی از تجربه ی زیسته ی انسان، بستری غنی برای درک نحوه ی ادراک و بازنمایی فضا و مکان در ذهن و زبان شاعر است. در این پژوهش، با عنوان «بررسی بازنمایی فضا و مکان در شعر معاصر با رویکرد فرمالیستی؛ مطالعه ی موردی شعرهای ‹در آن لحظه› اخوان ثالث و ‹سبد لیمو› عبدالمعطی حجازی»، تلاش شده است تا با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه ی اصول نقد فرمالیستی، چگونگی شکل گیری و کارکرد فضا و مکان در ساختار زبانی و تصویری دو شاعر مورد بررسی قرار گیرد. مسئله ی اصلی پژوهش این است که عناصر صوری و زبانی در شعر چگونه به خلق معناهای فضایی و بازنمایی مکان در ذهن شاعر و مخاطب یاری می رسانند. داده های تحقیق بر پایه ی تحلیل قرائت تنگاتنگ متون شعری گردآوری و بر اساس مولفه هایی چون انسجام صوری، واج آرایی، تکرار و تقابل های تصویری تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که در شعر اخوان ثالث، فضا بیشتر در قالب تجربه ای ذهنی، تیره و منفعل بازتاب یافته و نماد جدایی و بی زمانی است؛ در حالی که در شعر حجازی، مکان جلوه ای عینی تر و اجتماعی تر دارد و از تقابل میان فضای روستا و شهر معنا می گیرد. نتیجه آن که در هر دو اثر، فضا و مکان نه صرفا پس زمینه ی روایت، بلکه عنصری فعال در آفرینش معنا و انتقال جهان بینی شاعر هستند. این امر بیانگر پیوندی عمیق میان زبان ادبی و ادراک جغرافیایی از زیست انسانی است.

کلیدواژه ها:

نقد فرمالیستی ، قرائت تنگاتنگ ، معانی ضمنی ، اخوان ثالث ، عبدالمعطی حجازی