بررسی و تحلیل رویداد غدیر خم در هنر نگارگری دوره صفوی

نگاره­ های با موضوع غدیر، یکی از موضوعات مهم آثار تصویری با مضمون دینی در نگارگری است. هدف از بازگویی این واقعه علاوه بر تکریم و بزرگداشت شخصیت پیامبر(ص) و حضرت علی(ع)، تاکید بر موضوع امامت و ولایت است. مهم­ترین مسئله نقاشی­ ها با موضوع «واقعه غدیر»، ارائه حس قدسی و پایبندی هنرمند­ در تاکید امامت و ولایت حضرت و تبری از دشمنان می­باشد. این پژوهش بر اساس روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تطبیقی با استفاده از مطالعات کتابخانه ­ای و مشاهده­ آثار به بررسی نقاشی­ های آثار الباقیه، آثار المظفر، احسن الکبار، فالنامه، فالنامه طهماسبی، حبیب السیر و روضه الصفا از لحاظ عناصر تصویری و ساختاری می­ پردازد تا ضمن شناسایی وجوه تشابه و تفاوت بین آن­ها، احتمال تاثیر آنها از یکدیگر را مشخص نماید. شناخت عمیق نقاشی ­ها بویژه نگاره­ ها با موضوع غدیر از اهداف اصلی پژوهش است. بررسی نقاشی­ های دوره صفوی در فاصله­ بین قرون نهم تا دوازدهم هجری نیز به علت فراگیری و رشد مذهب شیعه و تشکیل سلسله صفویان، گرایش صوفیان به حضرت علی (ع) و وقایع مرتبط با ایشان درنظر گرفته شد. نتایج پژوهش نشان می­دهد نگارگر به بازنمایی رویداد غدیر با تکیه بر فرهنگ و دیدگاه شیعی و نگره عرفانی هنر پرداخته است. نگاره­ها علاوه بر به تصویر در آوردن روایت تاریخی غدیر و بازنمایی شان پیامبر (ص) و حضرت علی (ع)، با استفاده از عناصر تصویری چون هاله ­های مقدس، رنگ­ های آسمان و رودها، رنگ لباس اشخاص، موقعیت قراگیری آنها در مرکزیت تصویر، حضور فرشتگان در نگاره به عنوان واسطه عناصر مادی و معنوی پرداخته است. تشابهات ساختاری و تصویری بین نگاره­ های غدیر تنها به­ علت اشتراک موضوع نبوده بلکه احتمال تاثیرپذیری آنها از عناصر عرفانی در دوره پیشین، هویدا می­باشد.

کلیدواژه ها:

رویداد غدیر خم ، نگارگری و صفوی