بازنمایی باورهای دینی حاکم در نقوش و دست نوشته های منسوجات در دو دوره صفوی و سلجوقی

سبک های هنری در جوامع اسلامی به رغم داشتن شباهت های بسیار، بسته به شیوه های حکمرانی در ادوار مختلف تاریخی، تفاوتهای بسیاری نیز با هم دارند. دست نوشت های منسوجات از جمله هنرهایی اند که این تفاوت ها را در هویت و کیفیت خود بازنمایی می کنند. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که چه ارتباطی بین نقوش و خطوط دست بافته ها با باورهای دینی حاکم یک دوره وجود دارد. برای مطالعه این مسئله دو دوره صفوی و سلجوقی به عنوان نمونه انتخاب شده است؟ هدف، بررسی وجوه اشتراک و افتراق خط نوشته و نقوش پارچه های عصر صفوی و سلجوقی است که به روشی توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. نتایج تحﻘیق نشان می دهد که استفاده از خط و نقوش در پارچه های این دو دوره متفاوت بوده و ارتباط مستقیمی با باورهای دینی داشته است. به علاوه، باورهای مذهبی (شیعه و سنی) نیز در نقوش و مضامین پارچه ها متبلور شده است، به طوری که میان این دو منسوج از لحاظ استفاده از نقوش، خطوط و دعاها و نیز کاربرد نقوش انسانی تفاوت هایی بارز دیده می شود. پارچه های دوران سلجوقی نقوش حیوانی، گیاهان، هندسی و خط نوشته های عربی (کوفی) را برخود دارند، اما در دوران صفویه با توجه به حضور بافنده - نگارگر و تغییر باورها و اعتقادات مذهبی، اهمیت استفاده از نقوش انسانی و خطوط فارسی(نستعلیق) را در کنار سایر نقوش شاهد هستیم.

کلیدواژه ها:

پارچه ، خط نوشته ، نقوش ، دوران سلجوقی ، دوران صفوی