بررسی تاثیر تغییرات اختلاف کاتیون-آنیون جیره بر پاسخ های فیزیولوژیکی و تخمیر شکمبه در قوچ های زندی دچار تنش گرمایی

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: تنش گرمایی یکی از چالش های مهم در صنعت دامپروری کشور به ‎ویژه پرورش گوسفند است. افزایش بیش از حد دمای بدن در چنین شرایطی با کاهش مصرف خوراک و ابقاء انرژی همراه می ‎شود و در نتیجه تولید دام افت می کند، دوره پرواربندی طولانی تر می ‎شود و خوراک مصرف‎ شده جهت افزایش وزن، صرف مقابله با تنش گرمایی می گردد و در نتیجه زیان های اقتصادی قابل توجهی تحمیل می شود. از این روی، انتخاب راهکارهای مدیریتی و تغذیه ای کارآمد از اهمیت ویژه ای برخوردار است. تحقیقات نشان داده ‎اند که تغییر سطوح اختلاف کاتیون - آنیون جیره (DCAD) در شرایط تنش گرمایی می تواند از طریق افزایش الکترولیت های جیره و تغییر تعادل اسید - باز خون باعث جبران دفع زیاد مواد معدنی و کاهش مصرف خوراک شود و آثار منفی تنش حرارتی را کاهش دهد. از طرفی، از آنجایی ‎که روز به روز قیمت خوراک مصرفی دام افزایش می یابد، اضافه کردن مواد مغذی که قیمت پایین دارند و چالش های ناشی از تنش گرمایی را هموار می سازند، می تواند گزینه مناسبی برای دستیابی به بازده حاصل از مصرف خوراک معمول در شرایط نرمال باشد. بنا بر این، بررسی اثرات تغییر سطوح اختلاف کاتیون - آنیون جیره بر دام ضمن ارائه دید مناسب برای پرورش دهندگان، راهکارهای مناسبی را در اختیار کارشناسان حوزه طراحی جیره قرار می دهد. در این راستا، این مطالعه با هدف بررسی تاثیر سطوح مختلف اختلاف کاتیون - آنیون جیره بر فراسنجه های قابلیت هضم مواد آلی، فراسنجه های خون و تخمیر شکمبه در قوچ های زندی نر تحت تنش گرمایی انجام شد. مواد و روش ها: به‎ منظور بررسی هدف پژوهش حاضر، ۴۰ راس بره نر زندی با میانگین وزن ۳۹ کیلوگرم به طور تصادفی در پنج گروه تیمار، هرکدام با هشت تکرار، اختصاص داده شدند. جیره ها برای سطوح مختلف DCAD (۱۵۰، ۳۰۰، ۴۵۰، ۶۰۰ و ۷۵۰ میلی اکی والان بر کیلوگرم ماده خشک) طراحی گردیدند. دوره آزمایش پس از یک دوره تطبیق ۲۱ روزه، ۱۰۰ روز طول کشید. برای تعیین ترکیب شیمیایی جیره، نمونه های روزانه از جیره جمع آوری و براساس دستورالعمل های AOAC بررسی گردیدند. سطوح سدیم، پتاسیم و کلر با استفاده از دستگاه جذب اتمی اندازه گیری و مصرف روزانه ماده خشک با در نظر گرفتن باقیمانده اندازه گیری و محاسبه شدند. فراسنجه های خونی با استفاده از روش های AOAC اندازه گیری گردیدند. اسمولالیته مایع شکمبه با استفاده از اسمومتر اندازه گیری گردید و اسیدهای چرب فرار مطابق با دستورالعمل ها آنالیز شدند. همچنین، سطوح N- آمونیاک با استفاده از آنالیز سالیسیلات - هیپوکلریت تعیین شد. شاخص دمایی- رطوبتی برای بررسی تنش گرمایی مورد ارزیابی قرار گرفت. تجزیه و تحلیل آماری نیز با استفاده از نرم افزار SAS نسخه ۹/۴ با بهره گیری از روش GLM صورت پذیرفت و برای مقایسه های میانگین پس از آزمون روش حداقل تفاوت معنی‎ دار (LSD) به‎ کار گرفته شد. یافته ها: در طول دوره آزمایش، شاخص دمایی- رطوبتی به طور مستمر بالای ۷۵ بود و وجود تنش گرمایی را تاکید نمود. دمای رکتال گروه کنترل با دیگر گروه ها تفاوت قابل ‎توجهی نداشت. تفاوت آماری معنی داری بین تیمارهای حاوی سطوح مختلف DCAD از نظر مصرف ماده خشک، دریافت مواد مغذی و قابلیت هضم ظاهری وجود داشت (۰/۰۵هضم پروتئین خام و قابلیت هضم ماده خشک در گروه کنترل به ‎طور قابل ‎توجهی پایین تر از بقیه تیمارها بودند (۰/۰۵تخمیر شکمبه شامل اسید بوتیریک، ظرفیت بافر، اسید استیک، اسید پروپیونیک، مجموع ترکیبی اسید استیک و اسید پروپیونیک و نسبت اسید استیک به اسید پروپیونیک تحت تاثیر سطوح مختلف اختلاف کاتیون - آنیون جیره قرار نگرفتند (۰/۰۵ < P). فراسنجه های قند خون اختلاف قابل‎ توجهی (۰/۰۵DCAD بود (۰/۰۵< P). نتیجه گیری: به ‎طور کلی، یافته ها نشان دادند که دستکاری سطح اختلاف کاتیون - آنیون جیره تاثیر قابل‎ توجهی برpH  شکمبه داشت ولی اثرات آماری معنی داری بر غلظت اسیدهای چرب فرار و در نتیجه تخمیر شکمبه نداشت. با این ‎حال، گروه کنترل به ‎لحاظ عددی بالاترین سطوح آمونیاک و کل اسیدهای چرب فرار را نشان داد. کاهش مشاهده شده در غلظت آمونیاک با افزایش سطح DCAD باعث افزایش اسیدیته شکمبه شد و این امر محیط مطلوبی برای سنتز بیشتر اسیدهای چرب فرار ایجاد می کند؛ از این‎ رو، این سطوح در گروه کنترل کمتر هستند. وجود رابطه مستقیم بین مصرف ماده خشک، قابلیت هضم پروتئین خام و قابلیت هضم ماده خشک و افزایش سطح DCAD نشان می دهد که بره ها در شرایط تنش گرمایی می توانند قابلیت هضم ظاهری و عملکرد خود را با افزایش مصرف سطح اختلاف کاتیون - آنیون جیره حفظ کنند. در کل، اکثر پارامترهای مختلف مورد مطالعه و متابولیت های بیوشیمیایی خون بره ها تغییر معنی داری نداشتند و در محدوده نرمال قرار داشتند، که می تواند دلیل سازگاری نسبی گوسفندان بومی با شرایط تنش گرمایی باشد. از طرف دیگر، بالا بردن سطح کاتیون- آنیون جیره تا حدودی مشکلات ناشی از تنش گرمایی را مرتفع نمود.

کلیدواژه ها:

Blood physiology ، DCAD ، Digestion ، Rumen fermentation ، Zandi sheep ، تخمیر شکمبه ، فیزیولوژی خون ، گوسفند نژاد زندی ، هضم ، DCAD