واکاوی گزارش های رجالی و حدیثی در شناخت نصر بن صباح

هدف: پژوهش حاضر با هدف بازشناسی جایگاه رجالی و حدیثی نصر بن صباح بلخی انجام شده است؛ راوی ای که به رغم حضور پررنگ در منابع حدیثی و رجالی، شخصیت او همواره به سبب انتساب به غلو محل تردید و مناقشه بوده است. این مطالعه درصدد است با گردآوری و تحلیل داده های رجالی و حدیثی، طبقه روایی، روابط علمی و میزان اعتبار اخبار منقول از وی را بررسی کند تا امکان ارزیابی دقیق تر گزارش های او را فراهم آورد. روش پژوهش: این تحقیق به شیوه اسنادی و با تکیه بر منابع رجالی و حدیثی متقدم همچون اختیار معرفه الرجال کشی، آثار شیخ طوسی، نجاشی و علامه حلی و نیز دیدگاه های متاخرانی چون آیت الله خویی و شوشتری سامان یافته است. داده ها در سه محور اصلی تحلیل شده اند: ۱. طبقه شناسی نصر بن صباح بر پایه شناسایی مشایخ و شاگردان، ۲. بررسی محتوای گزارش های منقول از او و ۳. تحلیل اتهام غلو به وی و بازتاب آن در اعتبارسنجی روایات. همچنین برخی گزارش های او در منابع حدیثی مانند الکافی و کمال الدین با داده های رجالی تطبیق داده شده اند. یافته ها: نتایج نشان می دهد نصر بن صباح با کنیه ابوالقاسم، از راویان متقدم و ساکن بلخ بوده و در فاصله تقریبی ۲۳۰ تا ۳۰۰ قمری زیسته است. وی شاگردانی همچون محمد بن عمر کشی و علان کلینی داشته و از مشایخی چون اسحاق بن محمد بصری و حسن بن علی سجاده روایت کرده است. ۶۵ گزارش در کتاب کشی به وی اختصاص دارد و دو اثر با عنوان «معرفه الناقلین» و «فرق الشیعه» به او منسوب است. به نظر می رسد بیشتر داده های کشی برگرفته از اثر نخست او باشد. وی در منابع رجالی به غلو متهم شده است، هرچند شماری از عالمان متاخر این اتهام را برآمده از معیارهای سخت گیرانه قدما دانسته اند.  نتیجه گیری: بررسی ها نشان می دهد گرچه اتهام غلو به نصر بن صباح را نمی توان به کلی انکار کرد، شدت آن در حدی نیست که موجب بی اعتباری مطلق روایات وی گردد. اعتماد کشی به داده های طبقه نگاری و مذهب شناسانه او موید آن است که این اطلاعات، در نبود شواهد نقض، قابلیت استناد علمی را دارند. ازاین رو، نصر را می توان راوی ای پرکار و اثرگذار دانست که میراث رجالی اش همچنان منبعی ارزشمند برای مطالعات حدیثی به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

نصر بن صباح ، اعتبارسنجی ، رجال ، طبقات ، حدیث