خوانشی نو از روایتگری گسسته داستان های قرآنی با تکیه بر تاریخ گذاری

هدف: چرایی پراکندگی داستان های طولانی پیامبران در سوره های مختلف از یک سو و اشاره های کوتاه و پراکنده به داستان های مختلف در بسیاری از سوره ها از سوی دیگر، همواره برای مخاطبان قرآن پرسش برانگیز است؛ زیرا اگرچه مخاطبان پیامبر، پیش از نزول وحی از طریق ارتباط با اهل کتاب و زندگی در عربستان که زیستگاه برخی از پیامبران الهی بوده، با داستان های مطرح در قرآن آشنا بودند و خداوند به منظور عبرت آموزی به قطعات داستانی مختلف اشاره نموده و قصه های نوین و بی سابقه ای مطرح نکرده است؛ ولی همچنان نقل پیوسته یک داستان شبیه آنچه در سوره یوسف نقل شده، برای مخاطبان اعم از آنکه از آن داستان مطلع باشند یا نباشند جذاب تر و روان تر است.روش پژوهش: این پژوهش بر آن است تا با کاربست روش تاریخ گذاری، به پاسخ هایی نوین درباره حکمت گسستگی های داستان های قرآنی دست یابد. ازاین رو، با دو الگوی متفاوت، داستان هایی که یکی پر تکرار و طولانی است و دومی داستان هایی کوتاه و اشاره ای که به صورت پیوسته در یک سوره نقل شده و هر کدام به فراز کوتاهی از زندگی یک پیامبر اشاره کرده، با روش تاریخ گذاری مورد بررسی قرار می گیرد. هدف از این بررسی کشف رابطه احتمالی متقابل تاریخ گذاری و قصه های قرآنی است.یافته ها: با توجه به اینکه براساس گزارش منابع اسلامی و پیشااسلامی آشنایی مردمان حجاز با داستان های قرآنی قبل از نزول قرآن حتمی است، هدف از نزول هر فقره داستان، کمک به هدف هر سوره است. هدف هر سوره نیز متناسب با اقتضائات زمان نزول آن سوره (که پیامبر در کدام مرحله از دعوت خویش بوده است)، تعیین می شود.نتیجه گیری: با توجه به اینکه داستان های قرآنی با توجه به تاریخ نزول هر سوره نازل شده و با کشف تاریخ گذاری یک سوره می توان به هدف از نزول داستان های آن سوره دست یافت؛ می توان با برقراری یک رابطه متقابل، در سوره هایی که تاریخ نزول آنها مبهم است، از وجه مشترک داستان های آن سوره، در صورت وجود، به عنوان یک قرینه برای تاریخ گذاری سوره استفاده کرد.

کلیدواژه ها:

قصص قرآن ، داستان پیامبران ، تاریخ گذاری ، بازسازی فضای نزول ، حضرت موسی(ع) ، سوره مائده ، سوره عنکبوت