بررسی مفهوم شایستگی حرفه ای معلم در کلاس درس

شایستگی حرفه ای معلم به عنوان مهم ترین عامل تعیین کننده کیفیت یادگیری دانش آموزان، طی چهار دهه اخیر از یک مفهوم صرفا دانش محور به چارچوبی یکپارچه و چهاربعدی (دانشی، مهارتی، نگرشی و اخلاقی) تحول یافته است. این پژوهش با رویکرد مروری-تحلیلی و با تکیه بر اسناد بالادستی ایران (سند تحول بنیادین، آیین نامه صلاحیت حرفه ای معلمان ۱۳۹۸، شایستگی های پایه معلمی دانشگاه فرهنگیان) و چارچوب های بین المللی (OECD TALIS ۲۰۱۸-۲۰۲۰، European Framework، مدل های شولمن و دارلینگ-هاموند)، مفهوم شایستگی حرفه ای معلم را در بستر واقعی کلاس درس ایران بازتعریف و تحلیل می کند. مدل مفهومی پیشنهادی «شایستگی چهاربعدی یکپارچه معلم» نشان می دهد که اثربخشی معلم زمانی به حداکثر می رسد که دانش محتوایی و تربیتی با مهارت های تدریس، مدیریت کلاس و ارزشیابی اصیل همراه شود و این دو بعد نیز با نگرش های تعهد حرفه ای، خودکارآمدی و یادگیری مادام العمر و در نهایت با شایستگی های اخلاقی مانند عدالت آموزشی، احترام به تنوع فرهنگی و مسئولیت اجتماعی تقویت گردد. تحلیل وضعیت موجود بیانگر آن است که معلمان ایرانی در بعد دانشی و تعهد عاطفی از سطح مطلوبی برخوردارند، اما در شایستگی های فناوری، ارزشیابی عملکردی، مدیریت کلاس های شلوغ و به ویژه شایستگی های اخلاقی در مواجهه با تنوع فرهنگی و نابرابری آموزشی با چالش های جدی مواجه اند. مهم ترین موانع شامل نظام آموزش اولیه و ضمن خدمت ناکارآمد، فقدان ارزیابی عملکرد مبتنی بر شایستگی، فشار کاری بالا و جایگاه اجتماعی-مالی نامناسب است. پیشنهادهای سیاستی شامل بازنگری برنامه درسی دانشگاه فرهنگیان بر اساس مدل چهاربعدی، طراحی نظام جامع آموزش ضمن خدمت سالانه حداقل ۱۲۰ ساعته، ایجاد نظام رتبه بندی حرفه ای معلمان، تدوین منشور اخلاق حرفه ای الزامی و اجرای طرح ملی «معلم شایسته ۱۴۱۰» با شاخص های قابل سنجش است. این پژوهش تاکید می کند که تا زمانی که شایستگی حرفه ای معلم از حاشیه به متن سیاست گذاری آموزشی ایران منتقل نشود، هیچ تحولی در کیفیت یادگیری دانش آموزان رخ نخواهد داد.

کلیدواژه ها:

شایستگی حرفه ای معلم ، شایستگی دانشی ، شایستگی مهارتی ، شایستگی نگرشی ، شایستگی اخلاقی ، کلاس درس ، سند تحول بنیادین.