شیوه های اقناع گری در نامه های نهج البلاغه

پیام اقناعی، نوعی از پیام است که با هدف تاثیرگذاری بر حوزه شناختی، عاطفی یا رفتاری مخاطب ارائه می شود و شیوه‎های اقناع گری، روش ها، الگوها و یا ترفندهایی برای تنظیم پیام است؛ به طوری که پیام بتواند نقش اقناعی خود را ایفاء کند. این تحقیق با هدف بهره گیری از میراث اسلامی موجود در این زمینه، درصدد شناسایی شیوه های اقناع گری در نامه های نهج البلاغه بوده و سوال اصلی آن است که با لحاظ دو نوع نامه سیاسی و اخلاقی در نهج البلاغه، در هر یک از این دو نوع نامه از چه شیوه‎هایی برای اقناع مخاطب استفاده شده است. برای پاسخ به این پرسش، دو پرسش دیگر مورد توجه قرار گرفت: در علم ارتباطات و در حوزه تبلیغات، چه شیوه هایی برای تنظیم پیام اقناع گرانه مطرح است؟ و آیا شیوه های اقناعی به کار رفته در نهج البلاغه، تکرار همان شیوه های مطرح در ارتباطات بوده یا با آنها متفاوت است؟ برای این مطالعه از روش تحلیل محتوای کیفی و مفاهیم حساس بلومر استفاده گردید. یافته های تحقیق حاکی از آن است که در دو نوع نامه سیاسی و اخلاقی نهج البلاغه، شیوه های گوناگون اقناع گری به کار رفته است. برخی از این شیوه ها مانند تحریک و ترغیب، جانبداری در پیام، جدال احسن، بیان روایی، تحقیر و کوچک شمردن (دشمن)، در نامه های سیاسی و برخی دیگر که عبارتند از: طرح سوال، استدلال آوری و موعظه، در نامه های اخلاقی استفاده شده است. شیوه هایی نیز در هر دو نوع قابل مشاهده بود. این مشترکات عبارتند از: ارجاع به تجربیات و تاریخ، تایید یا تقویت پیام با منبع معتبر، آرایه های ادبی. در مجموع، شیوه های به کار رفته در نامه ها با شیوه هایی که در ارتباطات اقناعی امروزین به کار می رود، شباهت دارند، ولی در مواردی نیز به دلیل تفاوت در ماهیت پیام ها یا اهداف یا نوع نگاه پیام رسان ها، با هم متفاوت تفاوت دارند.

کلیدواژه ها:

Nahj al-Balagha (Peak of Eloquence) ، Persuasion ، Ethics ، Enemy ، Admonition (mow’eza) ، Message.