مدل سازی اثر تحقیق و توسعه مبتنی بر هوش مصنوعی بر پایداری سازمانی با نقش میانجی سرمایه روان شناختی کارکنان و تعدیل کننده ی چابکی دیجیتال: رویکرد یادگیری ماشین در شرکت های دانش بنیان و بورسی ایران

هدف این پژوهش، مدل سازی اثر تحقیق و توسعه مبتنی بر هوش مصنوعی بر پایداری سازمانی با در نظر گرفتن نقش میانجی سرمایه روان شناختی کارکنان و نقش تعدیل کننده چابکی دیجیتال در شرکت های دانش بنیان و شرکت های فناوری محور پذیرفته شده در بورس ایران است. پژوهش حاضر تلاش می کند نشان دهد که چگونه سرمایه گذاری سازمان در تحقیق و توسعه مبتنی بر هوش مصنوعی، فراتر از بهبود بهره وری و نوآوری، می تواند از طریق تقویت مولفه هایی چون خودکارآمدی، امید، خوش بینی و تاب آوری کارکنان و در بستر ساختارها و فرایندهای چابک دیجیتال، به ارتقای پایداری سازمانی در ابعاد مالی، اجتماعی و زیست محیطی منجر شود. در چارچوب نظری پژوهش، تحقیق و توسعه مبتنی بر هوش مصنوعی به عنوان متغیر مستقل، سرمایه روان شناختی به عنوان متغیر میانجی، چابکی دیجیتال به عنوان متغیر تعدیل کننده و پایداری سازمانی به عنوان متغیر وابسته، در مدلی تلفیقی بر مبنای دیدگاه منابع محور، قابلیت های پویا و ادبیات پایداری سازمانی ترکیب شده اند. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، علی همبستگی است. جامعه آماری شامل شرکت های دانش بنیان و فناوری محور پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازه زمانی تقریبا سال های ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۲ است. داده های مربوط به متغیرهای مالی، اجتماعی و زیست محیطی از گزارش های رسمی شرکت ها و پایگاه های اطلاعاتی بورس استخراج شده و داده های رفتاری و روان شناختی از طریق توزیع پرسش نامه استاندارد بین کارکنان رده های میانی و بالای حداقل حدود ۲۰۰ شرکت و گردآوری حدود ۱۰۰۰ پرسش نامه معتبر به دست آمده است. برای آزمون مدل مفهومی، از مدل یابی معادلات ساختاری و برای ارزیابی قدرت پیش بینی پایداری سازمانی از الگوریتم های یادگیری ماشین مانند جنگل تصادفی و روش های تقویتی استفاده شده است. نتایج نشان می دهد تحقیق و توسعه مبتنی بر هوش مصنوعی تاثیر مثبت و معناداری بر پایداری سازمانی دارد و بخش قابل توجهی از این اثر از مسیر سرمایه روان شناختی کارکنان منتقل می شود. همچنین، چابکی دیجیتال اثر تحقیق و توسعه مبتنی بر هوش مصنوعی بر سرمایه روان شناختی و در نتیجه بر پایداری را تقویت می کند و میانجی گری سرمایه روان شناختی در سطوح بالای چابکی دیجیتال نیرومندتر است. این یافته ها با نتایج پژوهش های داخلی و خارجی پیشین درباره نقش استراتژی نوآوری، تعهد زیست محیطی، قابلیت های بازاریابی و عملیات، چابکی دیجیتال و سرمایه روان شناختی در تبیین عملکرد و پایداری سازمانی هم سو است. بر اساس این نتایج، پیشنهاد می شود مدیران علاوه بر گسترش فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در حوزه تحقیق و توسعه، به تقویت سرمایه روان شناختی کارکنان و توسعه چابکی دیجیتال در ساختار و فرایندهای سازمانی توجه ویژه داشته باشند تا پایداری سازمانی به شکلی متوازن و بلندمدت تحقق یابد.

کلیدواژه ها:

تحقیق و توسعه مبتنی بر هوش مصنوعی ، پایداری سازمانی ، سرمایه روان شناختی کارکنان ، چابکی دیجیتال ، یادگیری ماشین ، شرکت های دانش بنیان ، بورس ایران.